مطالبى كه در بخش اول، درباره اهداف پيامبران الهى عنوان كرديم مى‌توان در پاسخ آقاى بازرگان مورد توجه قرار داد؛ از ديدگاه قرآن رسالت و بعثت انبيا اهدافى را مدنظر قرار دارد كه از ميان آنها مى‌توان به دعوت به سوى توحيد،[٢] ترسيم سراى آخرت،[٣] تعليم و تربيت بشر،[٤] آزادسازى انسان از زنجيرهاى اسارت‌[٥] و برقرارى عدالت اجتماعى‌[٦] اشاره كرد. اهداف بعثت انبيا را مى‌توان به سه دسته طولى تقسيم كرد: ١- اهداف مقدّمى ٢- اهداف متوسط ٣- هدف يا اهداف نهايى.

آنچه كه مى‌توان به عنوان هدف نهايى رسالت و بعثت پيامبران الهى قلمداد كرد، تكامل و كمال نهايى انسان است كه همان قرب به خداوند مى‌باشد. اين هدف نهايى، مطلوبيت ذاتى داشته و نمى‌توان بالاتر از آن هدفى را براى رسالت و بعثت پيامبران الهى تصوّر كرد و ساير اهداف در راستاى رسيدن به اين هدف نهايى تفسير مى‌شوند.

امّا در طول هدف نهايى رسالت انبيا، اهداف متوسطى را مى‌توان بيان كرد كه براى دستيابى به هدف نهايى، ضرورى و لازم هستند و بدون آنها رسيدن به كمال الهى غيرممكن است. اهدافى از قبيل شناختن خداوند متعال و مسأله توحيد، ترسيم سراى آخرت و زندگى جاويدان پس از مرگ، ترسيم صراط مستقيم و عبادت خداوند را مى‌توان از اهداف متوسط نام برد.

[١] - همان.

[٢] - سوره نحل، آيه ٢٦؛ سوره اعراف، آيات ٥٩ و ٦٥ و ٧٣ و ٨٥ و سوره انبيا، آيه ٢٥.

[٣] - سوره انعام، آيه ١٣٠ و سوره اعراف، آيه ٥٩.

[٤] - سوره جمعه، آيه ٢.

[٥] - سوره اعراف، آيه ١٥٧.

[٦] - سوره حديد، آيه ٢٥.