اتفاقا دو سرباز دچار مرگ شوند. بعلاوه نكته دقيق ديگرى كه علوم جديد به ما مى‌آموزند اين است كه پس از يك سال به احتمال قوى يك‌اتم از هر ٢٠٠٠ اتم به سراى نيستى مى‌رود ولى به هيچ وجه نمى‌توان پيش‌بينى كرد كه آن اتم كداميك از اين ٢٠٠٠ اتم است. علم در اين پرده راه ندارد و جزتقديركسى رااز اين ماجرا آگهى نه. شما ممكن است پيش خود (عذر) موجه علمى بتراشيد، مثلًا بگوييد «آن اتمى زودتر مى‌ميرد كه با فلان علت فيزيكى ياشيمايى مواجه شود» ولى دغدغه به خاطر راه مدهيد كه سخن آنچه باشد گفته‌اند و سرانجام ثابت شده كه جز تقدير، عاملى در اين كار ذى اثر نيست. بااين‌حال هنوز برخى از طرفدران قانون عليت از عقيده خود دست برنداشته مترصد عاملى هستند كه بتواند جاى تقدير رابگيرد ... مشاهدات و مطالعات فيزيكى بسيارى در اين طريق، گفتار مارا تاييد كرده‌اند. مثلًا پرفسور هايزنبرگ (Heisenberg) آلمانى ثابت كرده است كه تئورى جديد «كوانتا» را فقط به كمك اصل «عدم وجوب ترتيب معمول بر علت» مى‌توان توجيه كرد ... مثالهاى فيزيكى فراوان تاكنون على‌رغم قانون عليت به دست آمده و بر اثر آنهابسيارى از علماى فيزيك معتقد شده‌اند كه در امور مربوط به الكترونها واتمها قانون عليت، صادق نيست و اگر دربادى امر چنين انديشهايى به خاطر ما راه يافته بود از آن بود كه مقياس نظر را بزرگ و وسيع اختيار كرده بر قسمت محسوسى از ماده حكم نموده ودر امور بسيار خرد باريك نشده بوديم. فيزيك‌دان انگليسى ديراك (Dirac) همين مفهوم رادر كتاب خود چنين بيان مى‌كند: «در تجربيات و مطالعات مربوط به اتمها و الكترونها عموما در حالت مفروض ومعينى نتيجه آزمايش، معين و ثابت نيست (عدم وجوب ترتب معلوم بر علت) بدين معنى كه چون يك آزمايش معين را چندين بار با همان شرايط اوليه تكرار كنيم احتمال دارد به نتايج مختلف برسيم ...» ونيز بايد بگوييم كه فيزيك نو گرچه مدتى است در اين راه گام بر مى‌دارد هنوز تصميم قطعى خود را اعلام نداشته است. برخى از فيزيك‌دانها كه شماره ايشان روزبه روز كمتر مى‌شود، عقيده دارند كه روزگارى قانون عليت دوباره بر مسند علوم جلوس خواهد كرد وحق آن است كه اينك فيزيك نودر خلاف جهت عقيده اين آقايان راه مى‌سازد. در دفتر دانشهاى نونقش عليت مطلق به هيچ وجه آب و رنگ ندارد، ازاين رو به‌تدريج از اصحاب مكتب مكانيست كاسته شده، طرح نويى كه مادر صفحات پيشين تصوير كرديم بيشتر مورد نظر دانشمندان قرار