اين قوه الان راكد است، ديگرى هم راكد است، قوه درونى اولى به حركت در مى‌آيد و قوه درونى دومى هم به حركت در مى‌آيد و وقتى كه اينها با يكديگر برخورد مى‌كنند منشأ حركت مى‌شوند و به طور كلى وقتى گفته مى‌شود كه تضاد منشأ حركت است يعنى حركت محرك است، نه اينكه خودش منشأ حركت باشد.[١]

نقشى كه تضادها در عالم دارند، اين است كه تضادها محرك محرك هستند.[٢]

بدون شك اين نوع تضاد در حركت نقش دارد، و نقش تضادها در حركت‌ها نقش غير قابل انكارى است و اين مسأله حرف ابداعى و نوينى نيست.

صدرالمتالهين قهرمان فلسفه وجود، در رابطه با تضاد در طبيعت مى‌گويد:

«اگر تضاد نبود هيچ پديده‌اى پديد نمى‌آمد» و يا گفته‌اند: «اگر تضاد و تصادم نبود فيض وجودى جارى نمى‌شد، موجود نوى قدم به عرصه ظهور نمى‌گذاشت.»[٣]

پس مسأله نقش تضاد در حركت نقش غير قابل انكارى است و اين موضوع حرف جديدى نيست.[٤]

اختلاف نظر فلاسفه اسلامى با فلاسفه غربى مانند هگل و غيره در مسأله (حركت) تنها از لحاظ نتيجه‌اى كه غربيان از نظر اجتماع نقضين خواسته‌اند بگيرند نيست،[٥] از نظر پايه و ريشه نيز اين دو طرز تفكر با اينكه به ظاهر به يك جا منتهى شده است و هر دو دسته گفته‌اند در (حركت) وجود و عدم در آغوش هم قرار دارند مختلف است و از دو مبدأ كاملا مغاير سرچشمه مى‌گيرد.[٦]

[١] - همان، ص ١٧٥.

[٢] - همان، ص ١٧٦.

[٣] - همان، ص ١٧٦

[٤] - همان، ص ١٧٧.

[٥] - نتيجه‌اى كه هگل از هم آغوشى وجود و عدم مى‌گيرد اين است كه اجتماع نقيضين ممتنع و محال نيست زيرا وجود و عدم كه نقيض هم هستند با هم تركيب شده و شدن يا( حركت) را به وجود مى‌آورند.

[٦] - مجموعه آثار، ج ١٣، ص ١٧١.