مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤٥ - توحيد در عبادت

بوده كه آنان به آنها داشته‌اند، و آنان را در حوادث روزمره خود و اوليا[١] و سرپرستان خود (وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا ...) و موثر مى‌دانسته‌اند و خوشبختى و بدبختى و رسيدن و نرسيدن به خواستها و آرزوهاى خود را از آنان ميدانستند.

البته جمعى از مشركين خصوصا مشركين قريش در مكه بتها را خالق آسمانها و زمين نمى‌دانستند، ولى بطور قطع آنها را در حوادث روزمره خود موثر (ضرررسان و نفع‌رسان) مى‌پنداشتند و اين موضوع گذشته از نظر تجارب بشرى حتى در قرن پانزدهم هجرى (قرن بيست و يك ميلادى)، و از مطالعه مجموع آياتى كه در مورد مشركين و بت‌پرستان (عابدين اصنام و اوثان) وارد شده، استفاده مى‌شود.

بنابر اين تذلل مشركين در مقابل بتها، به انگيزه ضار و نافع بودن آنها بوده كه عبادتى مخصوص بخداوند است و شرك‌آور، و به عبارت ديگر بت‌پرستان به انگيزه ربوبيت محدود، براى بتها تذلل مى‌كردند.

روشن‌تر از تعدادى آيات، آيه ٣ سوره زمر است: أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى‌ ...؛ آگاه باشيد كه دين خالص از آن خداوند است، و آنها كه غير از خدا را سرپرستان خود قرار داده بودند (مى‌گفتند) ما نمى‌پرستيم آنان را مگر اينكه ما را بخداوند نزديك كنند.

[١] - اوليا جمع ولى بمعناى سرپرست و انجام دهنده كار است و نوعى از ربوبيت است.