روش جديد اخلاق اسلامى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٨ - عنصر اول - كوشش و حركت

براى اين پندار بى معنى و حتى مخالف برهان و عيان، سه عذر مى‌آورند:

الف- شيطان در گمراهى انسانها نقش قوى دارد و پايدارى در مقابل او بيهوده است.

جواب: شيطان جز وسوسه اثر بيشترى ندارد. لذا روز قيامت به پيروان خود مى‌گويد: من بر شما تسلطى نداشتم جز وسوسه نمودن مرا ملامت نكنيد. نفسهاى خودتان را ملامت نمائيد. آرى‌ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً مكر او ضعيف است. باز هم در قرآن مجيد آمده است. إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ‌ تو بر بندگان من تسلطى ندارى مگر بر گمراهانى كه از تو پيروى كنند.

ب- همه چيز تابع قضا و قدر الهى مى‌باشد و انسان در سرنوشت خود نقشى ندارد.

اين شبه براى عوام و حتى جمعى از اهل علم مبتدى و متوسط گمراه كننده بوده است. انسان طبعا ميل ندارد مسؤليت اعمال خود را بذمه بگيرد و قضا و قدر بهترين راه فرار است كه همه تقصيرات خود را به آن نسبت دهد، زهى نادانى.

واقع اينست كه قدر و قضا به معنى صحيح آن‌[١] با آزادى و

[١] - بعقيده نگارنده باستناد روايات معتبر معناى قدر و قضا واضح است( قدر مقدم بر قضا است) دانشمندان فلسفه و كلام در تفسير آن به بيراهه رفته‌اند و مردم را سر گردان ساخته‌اند تاجائيكه امروز اين دو كلمه بشكل معما در آمده است خواننده محقق بصراط الحق مراجعه كند.