روش جديد اخلاق اسلامى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٧ - پنجم - اخلاق طبيعى

قوى تر از غرايز فردى مى‌باشد و بدين وسيله مكارم اخلاق بدون تأثير مذهب بوجود مى‌آيد و نام اين اخلاق را اخلاق طبيعى (در مقابل اخلاق مذهبى) گذاشته اند.

يكى از طرفداران اين نظريه مى‌گويد: كه پايه اخلاقيات و خلاف اخلاقيات درطبيعت انسانى است و دواعى اجتماعى و خودپرستى و غرايز حفظ نوع و حفظ نفس هر دو در آن موجود است و حتى غرائز اجتماعى دگردوستى- ايثار و غيره- از غرايز نگهدارى نفس قويترند.

مى‌شود كه براى تقويت اين نظريه شواهدى از زندگانى خانوادگى كه گاهى عشق و علاقه و ايثار پدر و مادر براى اولادش محسوس مى‌شود اقامه نمود ولى در بيرون از چهار چوب خانواده جز در حالات نادر شاهد ندارد بلكه جريان حوادث تقريباً بطور كلى برعكس آن شهادت مى‌دهد.

راستى اخلاق طبيعى، مهربانى، فداكارى، محبت، جوانمردى، ايثار و شرافت و كرامت را چگونه تضمين خواهد كرد؟ سؤالى كه شايد هرگز جواب نداشته باشد، تجربه چندين قرن گذشته خصوصاً دو قرن اخير بخوبى ثابت كرد كه تعليم و تربيت نمى‌تواند وجدان اخلاقى و غرايز اجتماعى بشر را بهره ور و با ثمر سازد و غرايز فردى و تمايلات نفسانى را تعديل نمايد.

پيشرفت تمدن اگر رذايل اخلاقى را بيشتر نكند- كه بالعيان چنين نموده است- مكارم اخلاقى را بوجود نمى‌آورد، تا بمرور زمان از صورت اكتسابى بصورت فطرى در آيد و طبيعت ثانوى او گردد.