علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٧
روايتي که در کتاب کافي از ابنابيالعوجاء نقل شده ميتواند به عنوان مؤيد کلام ميرزا حبيبالله خويي باشد. ابنابيالعوجاء در گفتگويي که با امام صادق(ع) داشت به ايشان عرض کرد: من خدا را ياد کردم در حالي که او را به غايب حواله دادم. امام(ع) فرمودند: «واي بر تو چگونه غايب است کسي که همراه با مخلوقاتش و شاهد بر آنهاست، به آنها از رگ گردن نزديکتر است، کلام آنها را ميشنود، تکتک آنها را ميبيند و اسرار آنها را ميداند». ابنابيالعوجاء گفت: آيا او در همه مکانها وجود دارد؟ چگونه زماني که در آسمان است در زمين نيز حضور دارد؟ و اگر در روي زمين است پس چگونه در آسمانهاست؟ امام(ع) فرمود: «همانا تو وصف کردي مخلوق را که وقتي از مکاني منتقل شود، مکاني را اشغال ميکند و مکان ديگري از او خالي ميشود. پس در مکاني که به آن منتقل شده، آنچه را که در مکان قبلي رخ داده، نميداند. خداوند بلندمرتبه است، مکاني از او خالي نميگردد و مکاني بهواسطه او اشغال نميشود و نزديکتر به مکاني نسبت به مکان ديگر نيست.»[٢٣١]
ميرزا حبيبالله خويي در توضيح عبارت «و غير کل شيء لا بمزايله» مغايرت ذاتي خداوند با اشيا را مطرح ميکند، ازاينحيث که نسبتي بين ربّ و مربوب و همچنين بين صانع و مصنوع و بين حاد و محدود نيست؛ زيرا ذات خداوند متعال شبيه به ذات شيئي از موجودات نيست و صفات او شبيه صفات شيئ از ممکنات نيست. بنابراين از اين طريق فهميده ميشود که غيريّت خداوند سبحان از جهت مزايله نيست.[٢٣٢]
ايشان درنهايت نتيجه ميگيرد که تغاير خداوند با اشيا و تميّز خداوند از آنها بهخاطر ذات خداوند است که درغايتِ کمال و تماميّت است و ماسواي او در فقر و نقصان هستند، و عدم غيبوبت خداوند از موجودات بهخاطر علم خداوند بر اشيا و شاهد بودن بر آنهاست.
شرح ابنميثم بحراني
ابنميثم بحراني درباره سخن امام(ع) که ميفرمايد: «مع کل شيئ لا بمقارنه و...» اشاره به غيريّت خداوند با اشيا کرده و معتقد است که خداوند متعال همراه غير است ولي عين غير نيست. ايشان معيّت غيرخدا با خدا را اضافه عارضى ميداند، كه براى خداوند نسبت به همه موجودات