علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٧

دنياست و در آخرت عذابى بزرگ خواهند داشت.[٢٦]

گفتگوي فراواني درباره مفاد اين آيه صورت گرفته که آيا حاكم اسلامي براى اجراى چهار حكم قتل، مصلوب‌کردن، قطع دست و پا و تبعيد، مخير است و يا هر حکم براي گروهي خاصي– ترتيب- صادر شده است.

عبدالله بن عباس، هر حکم را براي يک گروه جاري مي‌داند؛ براي مثال: حکم قتل براي کسي اجرا مي‌شود که شمشير كشيده و كسى را هم كشته است.[٢٧] شيخ طوسى،[٢٨] امين‌الاسلام طبرسي،[٢٩] مرحوم اردبيلى،[٣٠]  آيت‌الله خويى،[٣١] مرحوم راوندى،[٣٢] زمخشرى و بيشتر تفاسير اهل‌سنّت به پيروي از ابوحنيفه و شافعى[٣٣] اين نظريه را پذيرفته‌اند.

درمقابل، مشهور فقيهان نظريه تخيير حاکم اسلامي را پذيرفته‌اند. فاضل مقداد مي‌گويد:

التخيير لظاهر الآية إذ المجاز و الإضمار على خلاف الأصل فيتخير الامام بين الأقسام الأربعة[٣٤]

استدلال فاضل مقداد اين است که در صورت حمل آيه بر ترتيب، تقديرگرفتن– إضمار- ويژگي هر گروه ضروري است و اين کار خلاف اصل است. همچنين در ادامه از کلام قطب راوندي که گفته است: «اين آيه بر ترتيب صراحت دارد»، اظهار تعجب مي‌کند. پس امام و حاکم براي فردي که مردم را ترسانده مي‌تواند هر حکمي را از بين احکام موجود در آيه انتخاب و صادر کند.

شبيه به اين مساله در باب حج، آيه‌اي وجود دارد که روايتى درباره آن صادر شده است:

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيسَرَ مِنَ الْهَدْي وَلاَ تَحْلِقُوا رُؤُوسَكُمْ حَتَّى يبْلُغَ الْهَدْي مَحِلَّهُ فَمَن كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيةٌ مِن صِيام أَوْ صَدَقَة أَوْ نُسُك فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَن تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيسَرَ مِنَ الْهَدْي فَمَن لَمْ يجِدْ فَصِيامُ

[٢٦]. ترجمه قرآن استاد فولادوند.

[٢٧]. ر.ک: تنوير المقباس في تفسير ابن عباس، ج١، ص٩٥.

[٢٨]. ر.ک: التبيان، ج٣، ص٥٠٤.

[٢٩]. ر.ک: مجمع البيان، ج٣، ص٣٢٣.

[٣٠]. ر.ک: زبدة البيان، ص٦٦٥.

[٣١]. ر.ک: تكملة المنهاج، ص٥١.

[٣٢]. ر.ک: فقه القرآن، ج٢، ص٣٨٧.

[٣٣]. ر.ک: الکشاف، ج١، ص٦٠٩.

[٣٤]. کنز العرفان، ج٢، ص٣٥٢.