علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٨
اثر سوزن و بخيهها از سطح درون جلد بيرون نزند. براي ساخت آن ابتدا جلدساز، چرم را رنگ ميكند و مهر ميزند سپس بر روي كاغذ طرح موردِنظر را ميكشد و با چهار بار برگردانيدن و برداشتن طرح به صورت كامل نقش ميگيرد، سپس روي خطوط و طرح مزبور، سوزن ميزند و كاغذ را پشت چرم كه در اصل روي جلد است ميچسباند و گلگيوه بر روي آن ميمالند تا طرح بر چرم منتقل شود. بعد از اين عمل همه خطوط را سوزندوزي ميكنند كه سر سوزن از پشت چرم بيرون نيايد و بخيهها هماهنگ باشد؛[٨٧]
م) جلد روغني: در قرن نهم و دهم كه اوج صنعت تزيين نسخ خطي بود جلد روغني رايج شد و دوره كمال اين جلد قرن ١٢ و ١٣ هجري است. بيشتر روي مقوا و گاهي روي پارچه نخي درست ميشود. مراكز جلدهاي روغني در ايران در شهرهاي تبريز، اصفهان، خراسان، شيراز، تهران و در خارج از ايران در هرات، كشمير، تركيه، بغداد و تركستان بود.[٨٨] طرز ساخت آن به اين صورت است كه بعد از درستكردن پشت و داخل جلد نقشهاي دلخواه مانند: تذهيب، گل و بوته، مينياتور، ترنج، سر ترنج را بر سطح مقوا، پارچه نخي، تخته چوب و قطعه چرم ترسيم و رنگآميزي ميكردند. سپس با پوششها و حفاظتهاي مناسب مانند: روغن، كمان آن را در حفاظت بيشتر قرار ميدادند. در عصر تيموريان بيشتر از نقوش گل و بوته و تصاوير طيور و وحوش استفاده ميشد و در عصر صفويه و قاجار از نقوش صورت و پيكر انسان و مجالس رزم و بزم نيز بهره ميبردند. اگر داخل و بيرون جلد، روغني بود آن را جلد روغني «دورو» ميگفتند و اگر در بوم، جلد روغني «مرغش» استفاده ميكردند به آن جلد روغني مرغش ميگفتند.[٨٩] اين نوع جلد بيشتر نماينده هنر نقاشي است نه جلدسازي، زيرا روي جلد بيشتر گل و بوته و مرغ است و درون جلد، گل زنبق يا نرگس يا طرحهاي برگ انگوري بود.[٩٠]
ن) جلد بلغار: به جلدي گفته ميشود كه روكش آن از چرم بلغار است. اين چرم بيشتر بدون مقوا و آستر، براي جلدسازي بهكار ميرفته و گاهي نقشهايي با سيم و نخ و ابريشم ملوّن، روي