علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٩

١. رابطه ربّ و مربوبى

يکي از تفاسيري که براي توضيح رابطه خداوند با موجودات شده، رابطه ربّ و مربوبي خداوند با موجودات ديگر است. کلمه «ربّ» به‌معاني مالك، سرور، تدبيركننده، تربيت‌كننده، قيم و انعام كننده، به‌کار رفته است.[١٩٢] در معاني مذکور، رابطه تصرّف و فعاليت دائمى ربّ در مربوب وجود دارد، به‌گونه‌اي که موجودات در وجود و هستي خود به‌طور دائم نياز به خداوند دارند. در قرآن کريم، بيش از هزار مورد درباره رابطه ربّ و مربوبي سخن به‌ميان آمده است. ازاين‌رو مى‌توان گفت هيچ‌يك از روابط مطرح‌شده ميان خدا و موجودات مانند رابطه ربّ و مربوبي، در قرآن کريم مورد تأكيد قرار نگرفته است. به‌عنوان نمونه آيه شريفه:

قُلْ اَغَيرَ الْلَّهِ اَبْغى رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيى‌ءٍ؛[١٩٣] بگو آيا من کسي غيرخدا را به ربوبيّت گزينم در صورتي که خدا ربّ همه موجودات است.

در اين آيه شريفه خداوند خود را ربّ تمام موجودات معرفي مي‌کند و به رابطه بين ربّ و مربوب‌بودن خدا و آفريدگان، اشاره مستقيم دارد.

٢. رابطه احاطي

يکي از تفسيرها درباره رابطه خداوند با اشيا، رابطه احاطي است. قرآن مجيد در آيات مختلف، به احاطه خداوندى بر همه موجودات تذكر مي‌دهد. مانند:

اَلا اِنَّهُمْ فىِ مِرْيةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ اَلا اِنَّهُ بِكُلِّ شَىْ‌ءٍ مُحيطٌ؛[١٩٤] آگاه باشيد، کافران از لقاي پروردگارشان در شك و ترديدند و بدانيد که خدا را بر همه موجودات عالم احاطه کامل است.

وَ كانَ الْلَّهُ بِكُلِّ شَيى‌ءٍ مُحيطاً؛[١٩٥] و خداوند بر همه چيز احاطه دارد.

اين دو آيه، به‌طور كلّى احاطه پروردگار بر همه اشيا را بيان مي‌کنند. علامه طباطبائي(ره) در تفسير آيه شريفه «وَ هُوَ مَعَكُمْ‌ أَينَ ما كُنْتُم و هر كجا باشيد او با شماست‌» دليل معيّت خداوند را