علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢٦

سليمان حلّي» (زنده در ٨٠٣ ق). نويسنده، پژوهش خويش را با نقل سخن «شيخ مفيد» درباره معناي حضور معصومان نزد محتضر، آغاز کرده و در مقام نقد آن برآمده است. ايشان، احاديث فراوان، از جمله احاديث مربوط به "معراج" و "رجعت" را دليل بر ناتمام بودن سخن "شيخ مفيد" مي‌داند. حدود «٦٥» صفحه از «٢٩٩» صفحه کتاب، به همين بحث پرداخته شده است.

٢. کتاب «الإيقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة»، تاليف «شيخ حر عاملي» (م ١١٠٤ق). مؤلف کتاب، ذيل دوازده باب، گزيده‌اي از روايات امکان ذاتي و امکان وقوعي "رجعت" را گرد‌آوري کرده است.

٣. کتاب «الدرر النجفية من الملتقطات اليوسفية» (م ١١٨٦ق)، اثر «شيخ يوسف بحراني» (صاحب حدائق). نويسنده، سي و چهارمين «دُرّه نجفيه» را به «حقيقة الرؤيا وأشكالها» اختصاص داده است. وي تحت اين عنوان، به پنج مقام پرداخته است: ١. «في تحقيق حقيقة الرؤيا وصدقها وكذبها»؛ ٢. «في معنى رؤيتهم(عهم)»؛ ٣. «في حجّية قول المعصوم في المنام»؛ ٤. «في معنى أن الرؤيا الصادقة جزء من سبعين جزءا من النبوّة»؛ ٥. «في أنه هل تكون رؤيا المعصوم شيطانية؟». ايشان طرفدار ديدار شخص معصومان(عهم) در خواب بوده و سخن بزرگاني چون «علامه مجلسي» را در تفسير اين رؤياها به «انطباع صورت در حس مشترک» نقد کرده است.

٤. کتاب «دار‌السلام فيما يتعلق بالرؤيا و المنام»، نوشته «محدِّث نوري» (م ١٣٢٠ق). نويسنده پس از نقل رؤياهاي فراوان از معصومان(عهم) و غير ايشان، در جلد چهارم ده فصل گشوده است. در فصل هشتم اين جلد، يعني "في رؤية النبي و الائمه في‌المنام"، (از صفحه ٢٧٢–٣١٧) علاوه بر تحقيق احاديث مربوطه، کيفيت ديدار معصومان، در حالت خواب و احتضار، بررسي شده است.

٥. کتاب «الإمام علي بن أبي‌طالب(ع)»، تأليف «احمد رحماني همداني» (معاصر). سومين باب از ابواب پنج‌گانه اين کتاب، به موضوع «الإمام علي(ع) وأربعة من منازل الآخرة ومواقفها» مي‌پردازد. نويسنده، فصل نخست از چهار فصل اين باب را به «حضوره(ع) عند المحتضر بنفسه الشريفة وشخصه» اختصاص داده است. وي پس از تحليل توجيهات دانشمندان شيعه در خصوص کيفيت حضور معصومان(عهم) نزد محتضر (از صفحه ٤١١ – ٤٤٥) معتقد است که اين حضور، «يكون بعينه و شخصه ونعته ونفسه ومعاينة المحتضر له عيانا».