علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣١
بهجايي نرسيد، بايد نسخه را بهطور كامل وصف نمود تا اگر فهرستنگار ديگري نسخه كاملتري پيدا کرد، دريابد كه اين دو، يكي است.[٥٩] اگر بر اثر جابجايي اوراق، نسخه نامرتب صحافى گرديده، در اين بخش توضيح داده ميشود.
١/٩. آسيبها و ترميمها
فهرستنويس در ذكر آسيبها و ترميمها، دو هدف عمده را دنبال ميکند. هدف اول، يادآورى صدمههايى كه در اين آسيبها و ترميمها ممكن است به مطالب كتاب وارد آمده و كيفيت نسخه را پايين آورده باشد؛ هدف دوم، تذكر به دارندگان نسخه است كه نسخه را آفتزدايى کنند و از آسيبهاى زياد جلوگيرى نمايند.
فهرستنگار، عمدهنظرش متوجّه هدف اول است. بنابراين، بايد آسيبهايى كه نسخه را از استفاده علمى ساقط مىكنند، ذكر شود، تا خواننده بتواند در مراجعه به نسخه، راحتتر تصميم بگيرد؛ مثلا: در برخى از نسخهها، صفحات اول و آخر نسخه بهمرورِزمان فرسوده و پاره شده و پس از آن، صحافان غيرمتخصص با چسباندن كاغذ، مطالب بيشترى از نسخه را از بين بردهاند؛ يا مركّبِ برخى از نسخهها، در اثر رطوبت كمرنگ شده و قابل قرائت نيستند؛ يا در اثر موريانهخوردگى، آسيبهاى جدى به مطالب آنها وارد شده است. اينگونه آسيبها نيز در اين بخش ذكر مىگردد.
٢. اطلاعات نسخهشناسى
مقصود از اطلاعات نسخهشناسى، ويژگىهايى است كه فقط در نسخه مورد بحث وجود دارد و در ديگر نسخهها بهچشم نمىخورد. ازاينرو در بخش كتابشناسى، كتابها و عنوانهاى تكرارى وجود دارد، اما در بخش نسخهشناسى، هر نسخهاى به خودش منحصر است و نسخه مكرر، معنى ندارد. بههميندليل، هر نسخهاى باارزش و داراى اهميت است. در اين بخش، نوع خط، کاتب نسخه، تاريخ و محل کتابت، مشخصات سفارشدهنده، نشانههاي خاص نسخه، نفاست نسخه، واقف نسخه، يادداشتهاي حاشيه، نوع کاغذ و جلد، تعداد برگهها و سطرها، اندازه کتاب و اصطلاحات متداول در نسخهها، بررسي ميشود.
[٥٩]. حديث عشق (دانشپژوه در قلمرو جستارهاي نسخههاي خطي)، ص٣٧٢.