علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٠

تا كاتب در آنجا با جمله (تم الكتاب) يا (تمت) اتمام نسخه را اعلام كند. «انجام» در واقع بخشي از هويت و معرفي نسخه است و كاتبان معمولا عبارت «انجام» را با خط يا قلمي متمايز از قلم و خط متن نسخه مي‌نوشتند.[٥٨] انجام كتاب، داراى سه بخش است: پايان مطالب علمى كتاب؛ كلمات دعايى مؤلف در آخر كتاب؛ كلمات دعايى كاتب در پايان نسخه. در نقل انجام كتاب بايد جمله‌اى از پايان مطالب علمى كتاب نقل شود، پس از آن سه‌نقطه گذارده و از «انجام» كلمات دعايى مؤلف يك سطر نقل گردد؛ اما كلمات كاتب، به‌عنوان پايان كتاب محسوب نمى‌شود. در مواردى كه نسخه از انجام، افتادگى داشته باشد يا نسخه موجود، مجلد اول يا ميانى كتاب است، از عبارت: «انجام نسخه»، «انجام جلد اول»، «انجام جلد دوم» استفاده مى‌شود.

١/٧. مباحث كتاب

هنگامى كه نسخه‌اى شامل تمامى كتاب است، در اين بخش چيزى نوشته نمي‌شود ولى هنگامى كه نسخه شامل بخشى از كتاب باشد، در اين قسمت، بخش موجود را تذكر مى‌دهند؛ به‌عنوان نمونه، اگر نسخه، مصحفى از قرآن است و فقط شامل نيمه اول قرآن باشد، به اين صورت قيد مي‌شود: «نسخه موجود، شامل ابتداى قرآن تا پايان سوره كهف است»؛ اما اگر نسخه موجود، يكى از مجلدات كتاب است، چنين نوشته مي‌شود: «نسخه موجود جلد دوم كتاب است» يا «نسخه موجود، شامل دفتر اول تا سوم مثنوى است».

١/٨. افتادگى‌هاى نسخه

نسخه فهرست‌شده، ممكن است ناقص باشد؛ يعني از اول، آخر يا ميانه، صفحاتي افتاده است. بايد اين نقيصه را يادداشت كرد؛ مانند: «نسخه موجود از آغاز، افتادگى دارد» يا «نسخه موجود از آغاز، انجام و وسط، افتادگى دارد». اگر نسخه ناقص را تكميل كرده باشند بايد صفحات نونويس و تاريخ تحقيقي يا تقريبي آن‌ها را تعيين و ذكر کرد؛ مثلا نوشته مي‌شود: «سه برگ اول نسخه، نونويسى شده است» يا «چند برگ آغاز و انجام نسخه، نونويسى است». چنانچه نسخه خطي از اول و آخر ساقط شده باشد، براي تعيين تقريبي اوراق ساقط‌شده با مراجعه به مقالات و فهرست‌ها و مقابله نسخه كامل ديگر، تکميل مي‌شود. اگر اين بررسي

[٥٨]. اصول و مباني نسخه‌شناسي در كتب خطي، ص٢٨.