علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٤

مي‌خواست ما اين عمل را انجام دهيم، توفيق آن را شامل حال ما مي‌نمود و...» استفاده مي‌کند.

با تتبع در روايات و استخراج عوامل توفيق، بطلان اين پندار روشن مي‌شود. بيشتر آنچه در روايات به‌عنوان عامل توفيق ذکر شده، به فعل اختياري باز مي‌گردد. به‌اين‌صورت که شخص، با انجام اين عوامل، مقدمات شمول توفيق الهي نسبت به خود را مهيا مي‌سازد؛ عواملي مانند: پيروي عملي از کتاب و سنّت، تمسّک به ولايت اهل‌بيت(عهم)، اعمال صالح و ديگر عواملي که براي تحصيل توفيق الهي بيان شده است.

بيشترين استعمال روايي واژه توفيق و مشتقاتش، در مقام دعاکردن و طلب توفيق است. با تأمل و دقت بر احاديث صادره در اين زمينه، مي‌توان عواملي براي تحقق توفيق معرفي کرد.

٢.١. پيروي از کتاب خدا و سنّت

دين اسلام به‌عنوان کامل‌ترين دين، به‌واسطه خاتم پيامبران به انسان‌ها عرضه شد. رسول‌الله(صل) در زمان‌ها و مکان‌هاي مختلف مردم را به پيروي از کتاب خداوند که نسخه جامعي براي سعادت بشر است راهنمايي فرمودند. کتابي که به فرموده خداوند «تبياناً لِکُلِّ شَيء»[١١٩] است.

اگر ديني جامع اديان باشد و پيامبري، خاتم پيامبران و کتابي، به‌عنوان دستورالعمل براي تمامي قرون و اعصار، انسان ملزم به پيروي از چنين کتابي مي‌شود. کتابي که رسالت اصلي آن هدايت آدمي به سوي سعادت و کمال است.[١٢٠]

اگر شخصي خود را ملزم به پيروي از کتاب خدا و سنّت رسول‌الله(صل) کرد خداوند توفيق خود را شامل حال او مي‌کند. در لسان اهل‌بيت عصمت و طهارت(عهم) به اين مطلب اشاره شده است که نمونه‌هايي از آن بيان مي‌شود:

کليني؟رح؟ در ضمن خطبه‌اي از اميرالمؤمنين(ع) نقل مي‌کند: «إِنَّهُ مَنِ انْتَصَحَ لِلَّهِ وَ اتَّخَذَ قَوْلَهُ دَلِيلًا هَدَاهُ‌ لِلَّتِي هِي أَقْوَمُ‌ وَ وَفَّقَهُ‌ لِلرَّشَادِ؛[١٢١] همانا هرکسي نصيحت و خيرخواهي خدا را پذيرفته و کلام او را چراغ راه خويش قرار دهد خداوند او را به راست‌ترين راه راهنمايي کرده و او راه به رشد و کمال موفق