علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٤

مقدمه

اطلاعات دقيق و جامع از نسخه‌هاى خطى، به پژوهشگر و مصحّح اين متون، کمک شاياني مي‌کند. بنابراين، گزارش كامل، هماهنگ و يک‌دست از ويژگى‌هاى علمى و هنرى نسخه‌هاي خطي، بر فهرست‌نگاران لازم است.

فهرست‌نويسان پيشين با تلاش‌هاى فراوان خود، درجهتِ رشد و تكامل فنّ فهرست‌نويسى خدمات ارزنده‌اي انجام داده‌اند اما از سبکي واحد پيروي نکرده‌اند. اين پژوهش با استفاده از تجارب گذشتگان سعي دارد قواعدي منظم درراستاي يکسان‌سازي فهرست‌ها و معرفي سبكي كامل و جامع، ارائه دهد.

اطلاعاتى كه از يك نسخه خطى به‌دست مى‌آيد به دو بخشِ اطلاعات كتاب‌شناسى و نسخه‌شناسي تقسيم مي‌گردد. اطلاعات كتاب‌شناسى که شامل گزارشاتي درباره كتاب و مؤلف است، منحصر در يك نسخه نيست اما اطلاعات نسخه‌شناسى مسائلي را مطرح مي‌کند كه به نسخه مربوط بوده و منحصر در آن است. اين نوشتار، اطلاعات لازم هر بخش را در قالب قواعدي منظم و منسجم بيان مي‌کند.

١. اطلاعات كتاب‌شناسى

كتاب‌شناسى در فهرست‌نويسى نسخه‌هاى خطى از كارهاى جانبى فهرست‌نگار است. هدف اصلى فهرست‌نگار معرفى نسخه و خصوصيات آن است و چون يكى از خصوصيات هر نسخه محتواى علمى و پديدآورنده آن است، فهرست‌نگار به آن نيز مى‌پردازد. به همين دليل اگر كتابى كه فهرست‌نگار، شناسايى مى‌كند در مصادر ديگر به‌تفصيل معرفى شده يا كتاب به چاپ رسيده و در دسترس همگان است، مى‌تواند به ذكر مأخذ يا دادن مشخصات چاپى اثر اكتفا كند و نيازى به آوردن اطلاعات كتاب‌شناسى نيست. اگر نسخه موجود از نظر محتوايى با نسخه‌هاى چاپى متفاوت است، بايد ذكر شود اما از آنجا که فهرست‌نگار اغلب با كتابى روبروست كه يا منحصر‌به‌فرد است يا هنگام نوشتن فهرست، اطلاعى از انتشار يا معرفى آن در مصادر ديگر ندارد، در اينگونه موارد بايد اطلاعات كتاب‌شناسى مربوط به اثر را، در حدّ توان ارائه دهد.