علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٩

آن مي‌دوخته‌اند؛[٩١]

س) جلد شورو: جلدي را گويند كه روكش مقواي آن از چرم شورو فراهم شده باشد. واژه شورو به معني پوست و چرم بزغاله است كه صحافان دوره قاجار در تجليد استفاده مي‌كردند؛

ع) جلد لولادار: جلدي است كه لبه برگردان دارد. لبه برگشت جلد برروي آن طوري است كه معمولا طرح روي اصل جلد، روي لبه نيز هست تا وقتي كه كتاب بسته مي‌شود، طرح جلد به‌نظر كامل آيد.[٩٢]

توجّه به ظرافت‌ها و دقت‌هاى اِعمال‌شده در هر بخش، نياز به صرف وقت فراوانى دارد. بنابراين فهرست‌نويسان اغلب به ذكر خصوصيات كلى در اين زمينه اكتفا مى‌کنند؛ مانند: تيماجِ (جنس) ضربى (نوع ساخت)، با ترنج سردار (نقوش).[٩٣]

٢/١٥. تعداد برگ‌ها و سطرها

شمارش تعداد و اندازه اوراق سطرها نسخه خطي از اندازه قطع كتاب مهم‌تر است. ازاين‌رو تعداد برگه‌هاى نسخه و تعداد سطرهاى هر صفحه ذكر مي‌شود. معمولا نسخ خطي روي كاغذ بي‌خط با يك مسطّر معين نوشته مي‌شد و از ابتدا تا آخر نسخه، شماره سطور صفحات كتاب يكسان بود اما اگر تعداد سطرهاى هر صفحه باهم تفاوت داشته باشد، نوشته مى‌شود: «سطور مختلف». در برخى از نسخه‌ها، به‌خصوص ديوان‌ها و منظومه‌ها، مطالب در سه يا چهار ستون، تحرير شده‌اند كه در اين‌گونه موارد بايد بعد از تعداد سطور، تعداد ستون‌ها تذكر داده شود؛ مانند: «٣٢ سطر چهارستونى».

٢/١٦. اندازه كتاب و نوشته

پس از ذکر اندازه كتاب و اندازه صفحات نسخه به سانتى‌متر، اندازه نوشته‌هاى صفحه نسخه ذكر مى‌گردد؛ زيرا در اغلب نسخه‌ها با هدف‌هاى مختلف، حاشيه‌هاى گوناگونى