علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٥

٢/١٤. نوع جلد

فهرست‌نگاران به مسأله جنس، رنگ، ظرافت‌هاي هنري، آسيب‌ديدگي و نفاست جلد، دقت وافر دارند و چنانكه امكان داشته باشد نام جلدساز و تاريخ ساخت را در فهرست مي‌آورند. ملاك تقسيم‌بندي جلد، ماهيت و جنس آن است که انواع مختلفي دارد:[٨١]

الف) جلد چوبي: از چوب نازك ساخته مي‌شدند و روي آن لاك با رنگ و روغن مي‌كشيدند.[٨٢] اين جلدها بيشتر براي مصاحف شريف كاربرد داشته و يك نمونه جلد قرآن شريف با شماره ٣٩ در كتابخانه آستان قدس متعلق به قرن ششم وجود دارد؛

ب) جلد مقوايي: جلدهايي هستند كه از مقوا ساخته مي‌شدند و معمولا جلدسازان از روكش‌هاي مختلف مانند: چرم، پارچه، رنگ و روغن جهت استقامت جلد، روي آن قرار مي‌دادند و در اصطلاح به جلد مغزي معروف بودند؛

ج) جلد چرمي: جلدهايي هستند كه از پوست دباغي‌شده حيوانات مي‌ساختند. پوست حيوانات اهلي، مانند: گوسفند و اسب را تهيه مي‌كردند و روي آن چند طبقه كاغذ يا خمير كاغذ و يا يك ورقه چوب نازك مي‌كشيدند و جلد كتاب را درست مي‌كردند و به اسامي مختلف مانند: تيماج، ميشن، ساغري، شبرو است؛[٨٣]

د) تيماج: تيماج را از پوست دباغي‌شده بز مي‌ساختند زيرا گله‌هاي بز در سرزمين‌هاي اسلامي زياد بود و گاهي اوقات تيماج را با مقوا محكم مي‌كردند. برخي فهرست‌نگاران با تعابير مختلف از تيماج نام مي‌برند؛ مانند: تيماج بدون مقوا را تيماج يك‌لا و تيماج با مقوا را تيماجي مي‌ناميدند؛

ه) ميشن: از اين جلد بندرت ساخته مي‌شد و از پوست دباغي ميش است كه بسيار نرم و