علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٩
اللَّهِ ع وَ كُلُّ شَيءٍ فِي الْقُرْآنِ أَوْ فَصَاحِبُهُ بِالْخِيارِ يخْتَارُ مَا شَاءَ وَ كُلُّ شَيءٍ فِي الْقُرْآنِ فَمَنْ لَمْ يجِدْ فَعَلَيهِ كَذَا فَالْأَوَّلُ بِالْخِيارِ.[٤٠]
شاهد بحث، جمله پاياني امام صادق(ع) است که پس از گزارش جريان پيامبر(صل) به بيان يک قاعده نحوي پرداختهاند. حضرت معناي «أو» در آيات قرآن را در تخيير متعين دانسته و ترکيب عبارت «فمن لم يجد كذا فعليه كذا» را نيز بر تخيير حمل کردهاند.
بزرگانى چون شيخ مفيد،[٤١] سلّار ديلمي،[٤٢] ابنادريس،[٤٣] علامه حلّى[٤٤] و محقق حلّى[٤٥] از اين حديث، معناي تخيير استفاده کردهاند. اگرچه اين روايت در باب حج صادر شده امّا براساس نظر اصوليان، هيچگاه سبب نزول مخصّص آيه نيست. ازاينرو ميتوان حکم موجود در آيه و روايت را به موضوعات ديگر سرايت داد. مرحوم مغنيه نيز تأکيد ميکند که هر فراز از قرآن ميتواند يك قاعده باشد و سبب نزول و مورد، مخصّص نيست و در ديگر ابواب فقهي نيز جاري ميشود.[٤٦] شهيد ثاني، نظريه ترتيب را بهخاطر استناد به رواياتي که ضعف سندي، اضطراب در متن و کاستي در دلالت دارند[٤٧] مردود دانسته و چنين مينويسند:
لإفادة «أو» هنا التخيير و إن كانت محتملة لغيره، لما روي صحيحا من أن «أو» في القرآن للتخيير حيث وقع.[٤٨]
علاوه بر اينکه شهيد، اين روايت را صحيح دانسته دلالت آن را صريح در تخيير ميداند. نظر امام خمينى (ره) در کتاب تحريرالوسيله چنين است:
الاقوي في الحد تخيير الحاکم بين القتل و الصلب و القطع مخالفا و النفي ... و قد اضطربت کلمات الفقهاء و الروايات و الاولي ما ذکرنا[٤٩]
[٤٠]. تهذيب الاحکام، ج٥، ص٣٣٣.
[٤١]. ر.ک: المقنعه، ص٨٠٤.
[٤٢]. ر.ک: المراسم، ص٢٥١.
[٤٣]. ر.ک: السرائر، ج٣، ص٥٠٧.
[٤٤]. ر.ک: مختلف الشيعه، ج٩، ص٢٥٨.
[٤٥]. ر.ک: شرايع، ج٤، ص١٦٨.
[٤٦]. ر.ک: فقه الامام الصادق(ع)، ج٦، ص٢٩٢.
[٤٧]. ر.ک: مسالک، ج١٥، ص٨.
[٤٨]. مسالک، ج١٥، ص٩.
[٤٩]. تحريرالوسيله، ج٢، ص٤٩٣.