علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٤
است. خداوند هر كس را بخواهد به نور خود هدايت مىكند. و خداوند براى مردم مثالها مىزند و خدا بهمه چيز دانا است.
بر طبق اين آيه، خداوند نور آسمانها و زمين است. اين جمله هم وضوح و روشنايى هستى خداوند را بيان مىكند و هم احاطه مطلقه او را بر همه اجزا و مجموع عالم هستى روشن ميسازد. چنانكه نور در همه اجسام شفاف نفوذ مىكند و آنها را روشن ميسازد- بدون آنكه با آن اجسام اتّحاد پيدا كند- نور خدا هم در همه هستى بدون اينكه اتّحادى با اجزاي آنها داشته باشد، وجود دارد و روشنگر همه آنهاست. با اين تشبيه، معناى جمله اميرالمؤمنين(ع) كه فرمود: «مع كلّ شيىء لا بمقارنة و غير كلّ شيىء لا بمزايلة»، روشن مىگردد.[٢١٧]
علامه طباطبائي؟ره؟ در تفسير آيه نور، خداوند را به ذات خود، ظاهر و منشأ ظهور حقايق ديگر در عالم ميداند و معتقد است که خداي متعال داراي نوري است عمومي که با آن آسمان و زمين نوراني شده و درنتيجه بهوسيله آن نور، در عالم وجود، حقايقي ظهور نموده، که قبلا ظاهر نبود. ظهور هر چيز اگر بهوسيله چيز ديگري باشد، بايد آن وسيله، خودش بهخوديِخود ظاهر باشد، تا ديگران به ظهور دهد و نور، تنها چيزيست در عالم که به ذات خود ظاهر و براي غير خود مُظهر است. پس خداي متعال نوري است که آسمانها و زمين با اشراق آن ظهور يافتهاند.[٢١٨] بنابراين معيت خداوند با موجودات براساس آيه نور اينگونه است که نور وجود خداوند در همه هستي، بدون اتحاد با اجزاي آنها وجود دارد و روشنگر همه آنهاست.
تبيين شارحان نهجالبلاغه
امام علي(ع) در نهجالبلاغه، رابطه خدا با اشيا را بهصورتي بسيار ژرف و گسترده و توأم با حاکميت و احاطه بهتصوير ميکشد. ايشان نخستين کسي است که با روشنترين بيان و واضحترين برهان، پرده از حقيقت معيّت خداوند با موجودات برداشته است. فلاسفه اسلامي و عرفا، تصريح کردهاند که در کشف اين حقيقت، از کلام آن حضرت الهام گرفتهاند. فرازهايي از نهجالبلاغه که معيّت خداوند با موجودات را ترسيم ميکند: