علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٢
همفضايى، همزمانى و... نيست. اگرچه اين آيه، رابطه خدا با انسانها را بيان ميكند، اما به عقيده برخي متفكران، همين رابطه، ميان خدا و جهان هستى نيز وجود دارد. و جمله اميرالمؤمنين(ع) که فرمود: «مع كلّ شيىءلا بمقارنة»[٢٠٧] معيّت خدا با همه جهان هستى را بهطور عام بيان مىكند.[٢٠٨]
٤. رابطه حفظ
در قرآن کريم برخي از آيات به رابطه حفيظبودنِ خداوند با موجودات اشاره ميکنند؛ مانند:
اِنَّ رَبّى عَلى كُلِّ شَيىءٍ حَفيظٌ؛[٢٠٩] قطعا، خداى من بر هر چيز نگهبان است.
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيىءٍ وَكيلٌ؛[٢١٠] و او بر هر چيز نگهبان است.
حفيظ يعني خداوند نگهبان همه چيز است و هيچچيز خارج از قدرت خدا و غايب از علم او نيست.[٢١١] براي روشنشدن معناي حفيظبودن خداوند، بايد ديد نظم موجود در بين پديدههاي منظم عالم از چه چيزي ناشي ميشود. بدون شک نظم موجود ناشي از واقعيت خود اجزائي که جريان منظم دارند نمي تواند باشد زيرا هيچ يك از رويدادها جز خاصيت و شئون مخصوص بخود، چيز ديگرى را دربر ندارد كه از هماهنگى مجموع آنها نظمى نمودار گردد. بنابراين نظم ناشي از عامل فوق اجزا است، مانند عامل مديريتي بنام عقل يا «من» كه حركات و سكنات و ساير شئون حيات آدمى را با نظر به خود حركات و شئون و هدفهاى حياتى به نظم و ترتيب درمىآورد. معناى اينكه «خدا نگهدارنده قوانين» و «خدا وكيل موجودات» است، همين معنا است.[٢١٢]
٥. رابطه ملكوتى
رابطه ديگر، رابطه ملکوتي است؛ همچنان که قرآن ميفرمايد: