علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٦

أَبْغَضَ عَلِياً أَهْلُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ لَأَهْلَكَهُمُ اللَّهُ بِبُغْضِهِ، وَ لَوْ أَحَبَّهُ‌ الْكُفَّارُ أَجْمَعُونَ لَأَثَابَهُمُ اللَّهُ عَنْ مَحَبَّتِهِ بِالْخَاتِمَةِ الْمَحْمُودَةِ بِأَنْ يوَفِّقَهُمْ لِلْإِيمَانِ ثُمَّ يدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِهِ؛[١٢٦] اگر اهل آسمان‌ها و زمين‌ها بغض علي(ع) را در دل داشته باشند خداوند، همه آن‌ها را به‌واسطه آن بغض هلاک خواهد نمود و اگر همه کفار، علي(ع) را دوست بدارند خداوند پاداش اين محبت را با عاقبت به خيري ايشان خواهد داد، بدين‌گونه که به آن‌ها توفيق ايمان عطا نموده و سپس ايشان را با رحمت خويش وارد بهشت سازد».

رسول خدا(صل) در اين احاديث، «ولايت» و «محبت» اميرالمؤمنين(ع) را به‌عنوان عامل سعادت و توفيق بشريت معرفي مي‌کنند.

٢.٣. هدايت الهي

اگر بنده‌اي طالب رسيدن به هدايت الهي باشد و آن را از خداوند متعال درخواست کند، پروردگار، توفيق دستيابي به اين سعادت بزرگ را براي او فراهم مي‌کند. امام زين‌العابدين(ع) مي‌فرمايند: «وَ زِدْنِي‌ مِنْ‌ هُدَاكَ‌ مَا أَصِلُ بِهِ إِلَى التَّوْفِيقِ فِي عَمَلِي‌؛[١٢٧] و بر هدايت من بيافزاي تا توفيق عمل نصيبم گردد».

براين‌اساس، هدايت الهي سبب توفيق بر انجام کارهاي پسنديده مي‌شود. در ظاهر، «هدايت الهي» را نمي‌توان در شمار عوامل اختياري به حساب آورد چرا که خداوند هرکس را که بخواهد هدايت مي‌کند و اگر هدايت او شامل حال انسان شود، به‌طورِقطع، توفيق عمل را در پي خواهد داشت؛ اما در حقيقت اين عامل نيز بازگشتش به فعل اختياري انسان است، زيرا انسان بايد با گام نهادن در مسير تقوا و رعايت آن، مقدمات شمول هدايت خاص الهي را فراهم آورد. بنابراين، نخست بايد گام عملي انسان باشد تا پس از آن هدايتي که توفيق‌آفرين است مهيا شود.

٢.٤. نيّت صادق

دو روايت زير بر تأثير صدق نيّت در تحقق توفيق دلالت مي‌کنند؛ البته صدق نيّت در جايي مطرح است که انسان اعمالي را انجام مي‌دهد و چون نيت صحيح و صادقي دارد توفيق الهي را ‌همراه خواهد داشت.