علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٠
مىنوشتند، كه گاهى عرض اين حواشى از ٥ سانتيمتر نيز بيشتر است.
بنابراين، براى اين كه خواننده بتواند حجم مطالب كتاب را بهصورت دقيق در نسخه، تشخيص بدهد، ذكر اندازه طول و عرض نوشته نسخه، ضرورى است. اندازه قطع كتاب در تمدن اسلامي بسيار متنوع بوده است. مهمترين اندازههاي قطع كتاب عبارتند از:
الف) قطع سلطاني: اندازهاي از قطع كتب است كه در اواخر عصر مغولان و اوايل عهد تيموريان براي كتابهاي خطي در ايران رواج پيدا كرد به همين جهت به آن قطع تيموري نيز گفته ميشود و ابعاد آن هم ٤٠ در ٣٠ است.[٩٤] چون نسخههاي در اين قطع را براي كتابخانههاي رسمي يا براي شاهان ميساختهاند، به قطع سلطاني معروف شده است؛
ب) قطع رحلي: اين قطع به طول، بيش از ٣٥ و به عرض، بيش از ٢٥ سانتي متر است. بهاينجهت رحلي ميگويند كه هنگام خواندن كتاب قطع رحلي، آن را روي رحل قرار ميدادند و معمولا نسخههايي مانند: قرآن مجيد، مثنوي مولوي و شاهنامه كه در مجالس و محافل قرائت ميشده با اين قطع بوده است.[٩٥] اين قطع در سه مدل است: ١ـ قطع رحلي بزرگ: كه به ابعاد ٦٠ در ٣٠ سانتيمتر است؛ ٢ـ قطع رحلي متوسط: اين قطع به ابعاد ٥٠ در ٣٠ سانتيمتر است؛ ٣ـ قطع رحلي كوچك: اين قطع به ابعاد ٤٢ در ٢٧ سانتيمتر است؛
ج) قطع وزيري: اين قطع در گذشته داراي سه اندازه كوچك به طول و عرض تقريبي ٢١ در ١٥ و متوسط آن ٢٤ در ١٦ و بزرگ آن ٣٠ در ٢٠ سانتيمتر بوده است؛
د) قطع رقعي: اندازه قطعي به طول و عرض تقريبي ١٩ در ١٠ سانتيمتر است؛[٩٦]
ه) قطع بياضي: به شكلي از كتاب گفته ميشود كه از سوي طول باز شود و از سوي عرض شيرازهبندي و تهبندي شده باشد. جنگهاي ادبي، مجموعه ادعيه و بسياري از نسخ قرآني سدههاي دوم تا پنجم هجري را به اين شكل صحافي ميكردند. در روزگاران متاخر، دفترها و سررسيدهاي بازرگانان را هم به اين شكل صحافي كردهاند كه در اصطلاح به آن دستك ميگفتند؛