علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٣
٢/١٢. يادداشتهاى برگهاى اول و آخر نسخه
معمولا براى حفاظت صفحات اصلى نسخه، چند برگ سفيد در اول و آخر نسخه تعبيه شده است. در اين برگها به مرور زمان مطالب ارزشمندى تحرير شده كه توجّه به آنها ضرورى بوده و يادداشتهاى مهم بايد نقل گردد و يا به موضوع آنها اشاره شود.[٧٩]
٢/١٣. نوع كاغذ
شناخت نوع كاغذ، يكى از اركان مهم فهرستنويسى نسخههاى خطى است. با توجّه به تنوع بىشمار كاغذهاى مصرفشده در نسخههاى خطى، تشخيص اين امر بسيار سخت و دشوار و اغلب بين فهرستنويسان توافقى وجود ندارد؛ چنانچه فهرستنويسى، كاغذ نسخهاى را سمرقندى تشخيص داده، ولى ديگرى همان كاغذ را «خانبالغ» تشخيص مىدهد. به همين دليل، بايد براى تشخيص كاغذ نسخههاى خطى، مراكزى تخصصى تشكيل و اقسام كاغذها با ضبط نمونههايى در آنجا شناسايى گردد و براساس آن اطلاعات و نمونهها، كاغذ نسخهها بهطور دقيق شناسايى شود.
آنچه ذكر شد، مربوط به تشخيص دقيق نوع كاغذ نسخهها بود، اما تشخيص خصوصيات كلى، مانند: كهنبودن كاغذ نسخه، آهارداربودن كاغذ و... ، اغلب فهرستنويسان با آن آشنايى كامل دارند. امروزه در اغلب فهرستهايى كه جديد منتشر گرديده، با توجّه به همان مشكلى كه در ابتداى اين سرفصل ذكر گرديد، نوع كاغذ نسخه از گزينههاى اطلاعاتى حذف شده است.[٨٠]
[٧٩]. برخي از اين يادداشتها عبارتند از:
الف) تملك نسخه: يادداشتهايى مبنى بر واردشدن نسخه در ملكيت نويسنده كه در اينگونه موارد، مثلا نوشته مىشود: «در برگ اول نسخه، تملك محمد اسماعيل مازندرانى در سنه ١١١٢ ديده مىشود». اگر مالك اطلاعات ديگرى را نقل نموده باشد، مانند قيمت خريد نسخه، محل خريد و از كسى كه نسخه را خريده، در صورت اهميت نقل مىشود. مالكان، اغلب بعد از يادداشت تملك خود، مهر خود را زير يادداشت حك مىكردند كه در اينگونه موارد، شكل مهر و نقش داخل آن ذكر مىگردد؛
ب) تاريخ ولادتها و وفات: در تعدادى از نسخهها تاريخ ولادت يا وفات افراد مشهورى تحرير شده و گاهى براى آنها ماده تاريخى هم ذكر شده، كه در اينگونه موراد بايد به چنين يادداشتهايى اشاره شود.