علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٥
٢/٢. كاتب نسخه
به دليل اهميت نقش كاتب در اعتبار ارزش نسخه، نقل و ضبط نام او در فهرستهاي خطي بسيار ضروري است. دراينرابطه، توجّه به چند امر لازم بهنظر ميرسد:
ü چون اغلب كاتبان، شخصيتهاى ناشناسى هستند، بايد از هرگونه تصرف و جابهجايى در نام آنها خوددارى كرد و نام وى را آنچنان كه خود ذكر کرده، نقل شود؛
ü بايد مطالبى كه كاتبان نسبت به خود ذكر مىكنند، بهطور دقيق نقل شود؛ مانند عبارتهايى نظير: «قمى المولد»، «كاشانى المسكن» و... ؛
ü اغلب كاتبان براى رعايت احترام، نام پدرشان را جلوتر از نام خود ذكر مىكنند؛ مانند: «ابنمحمد على»، كه در واقع «على بن محمد» است. در اينگونه موارد، مشكلاتى براى فهرستنگاران ايجاد مىشود و آن هنگامى است كه اسم كاتب يا اسم پدر وى مركب باشد؛ مانند: «ابنمحمد على محمد». در اينگونه موارد چون دو نوع قرائت صحيح احتمال دارد، يعني «محمد بن محمدعلى» و «علىمحمد بن محمد»، بنابراين بهتر است كه در اينگونه موارد، عين عبارت كاتب درج شود؛
ü گاهى كاتبان توضيحاتى را درباره كار خود ذكر مىكنند؛ مانند: نسخهاى كه از روى آن استنساخ شده يا چندمين نسخهاى كه استنساخ كردهاند. اينگونه مطالب، بايد در فهرست ذكر گردد؛
ü در صورتى كه نام كاتب در پايان نسخه ذكر نگرديده، اگر نسخه داراى چند جزء است، بايد پايان اجزاى نسخه بررسى شود؛ چون در خيلى از نسخهها، كاتب نام خود را در پايان اجزا ذكر کرده است. همچنين گاهي نام كاتب در اول نسخه ذكر شده كه در اينگونه موارد، اين نامها بايد با توضيح ذكر گردد؛ مانند: «در اول نسخه، نام كاتب... ذكر شده است». اگر به هيچ نحوى نتوان نام كاتب را بهدست آورد، از عبارت: «كاتب نسخه: نامعلوم» استفاده مىشود؛
ü در مواردي كه كاتب، موفق به اتمام تحرير نسخه نگرديده و يا ناتمام مانده يا اوراق ساقط و حذف گرديده و بعدها ادامه آن توسط كاتب ديگري تكميل شده، فهرستنگار بايد نام كاتب نونويس، نوع خط (نسخ، نستعليق و...)، تاريخ و محل نونويسي را در مکان موردِنظر، نقل و ضبط كند.[٦٥]
[٦٥]. مقدمهاي بر اصول و قواعد فهرستنگاري در كتب خطي، ص٦٠.