علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٤

پس از ذكر نوع خط، بايد ويژگي‌ها و خصوصيات آن نيز ذكر گردد. خصوصيات خط بر دو بخش است: خصوصيات هنرى (مانند: زيبا و فنى‌بودن خط) و خصوصيات علمى (مانند: خوانا‌بودن، داراى اِعراب‌بودن كلمات و... ).

ذكر خصوصيات علمى خط در فهرست‌ها از اهميت بيشترى برخوردار است، زيرا بسياري خط‌ها ازنظرِ هنرى داراى امتياز بالايى هستند، ولى از نظر علمى اعتبار و ارزشى ندارند؛ مانند: خط شكسته نستعليق كه از نظر هنر خطاطى مورد توجّه است، اما از جهت علمى، موجب ناخوانا‌بودن و اشتباه خوانده‌شدن بيشتر كلمات گرديده و در اصل، يكى از دلايل عمده تصحيف كتاب‌ها، همين نوع خط‌ها بوده است. براى اينكه خواننده فهرست‌ها بتواند براى مراجعه و انتخاب نسخه‌ها، بهتر تصميم بگيرد، خصوصيات علمى خط ذكر مى‌گردد؛ مانند: «نسخه‌هاى نازيباى خوانا»، «شكسته نستعليق ريز» كه در اغلب موارد به‌دشوارى قابل قرائت است، «خط تحريرى ناخوانا» و... .

خط‌شناسان براي نشان‌دادن كيفيت خط، آن‌ها را درجه‌بندي کرده‌اند و خوبي و بدي خطوط را با واژگان ممتاز،[٦١] خوش،[٦٢] خوانا[٦٣] و ناخوانا[٦٤] ذكر كرده‌اند.



[٦١]. صفت خطي است كه در نهايت زيبايي بوده و مطابق با قواعد و اصول خوشنويسان تحرير شده باشد. ر.ک: آشنايي با نسخ خطي و آثار كمياب، ص٢٤١.

[٦٢]. خطي را با صفت خوش، تعريف مي‌كنند كه زيبا باشد، هرچند خط در بافت گاهي از قواعد و اصول خوشنويسي دور شده باشد. ر.ک: آشنايي با نسخ خطي و آثار كمياب، ص٢٤١.

[٦٣]. صفت خطي است كه به‌آساني بتوان آن را خواند هرچند كه زيبا نباشد. ر.ک: شيوه‌نامه تصحيح متون، ص٣٥٩.

[٦٤]. خطي را با اين صفت تعريف مي‌كنند كه به سهولت خوانده نشود. اين ناخوانا‌بودن ممكن است به دلايلي ازجمله: عدم نقطه‌گذاري، شكسته‌نوشتن بيش از حد حروف و يا حتي بدخطي كاتب باشد. ر.ک: شيوه‌نامه تصحيح متون، ص٣٥٩.