علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٩

باشد، آوردن كتاب‌شناسى، ضرورى است. در توضيحات کتاب‌شناسي بايد چند مطلب رعايت شود:

ü اگر مؤلف كتابش را براى كسى نوشته يا به كسى تقديم کرده، نام آن شخص ذكر مى‌شود؛

ü آوردن تاريخ اتمام تأليف كتاب؛

ü آوردن تعداد فصل‌ها و بخش‌هاى كتاب و عنوان آن‌ها؛

ü برشمردن ويژگى‌هاى منحصر به‌فرد كتاب؛

ü اگر عنوان كتاب و يا مؤلف، ناشناخته باشد، توضيحات مربوط به عنوان يا مؤلف در اين قسمت درج مى‌گردد؛

ü آغاز كتاب يا نسخه: در اين قسمت، بخشي از آغاز كتاب (حدود يك تا ٢ سطر) نقل مى‌گردد. اگر در نسخه، برگ‌هايى از آغاز افتادگى داشته باشد، يا نسخه موجود، يكى از مجلدات كتاب باشد، آغاز را به‌عنوان «آغاز نسخه» يا «آغاز جلد دوم يا سوم» ذكر مى‌شود. در آغاز تعدادى از كتاب‌ها، مؤلف مطالبى را ذكر كرده و خطبه‌اى ايراد نموده كه همانند ديگر كتاب‌ها است. در اين صورت، بعد از ذكر چند كلمه‌اى از خطبه، سه‌نقطه گذارده و از عبارت‌هايى كه اختصاص به كتاب دارد، نقل شود. در برخى از كتاب‌ها، كاتبان قبل از آغاز كتاب، از مؤلف با آوردن جملات دعايى تجليل و ياد مى‌كنند؛ با اين عبارت: «قال...». در اين‌گونه موارد، چند كلمه از عبارت مؤلف را ذكر کرده و سه‌نقطه گذارده، از آغاز كتاب نقل مى‌شود. در ديوان اشعار که ابتدا شاعر مقدمه‌اى نثرى انشا کرده و سپس قصايد و غزليات و رباعيات را ذكر مي‌کند، بايد چند آغاز براى كتاب درنظر گرفت. آغاز مقدمه؛ آغاز قصايد؛ آغاز غزليات؛ آغاز رباعيات. برخى ديگر از كتاب‌ها نيز داراى چند بخش بوده و هر بخشى داراى آغاز و خطبه‌اى مستقل است. در اين صورت هم چند آغاز براى آن كتاب نقل مى‌شود؛ مانند: مثنوى مولوى، كه نوشته مي‌شود آغاز دفتر اول، آغاز دفتر دوم و ... .

١/٦. انجام كتاب يا نسخه

عبارت پاياني نسخه خطي كه پس از اتمام متن كتاب توسط كاتب نگاشته مي‌شود «انجامه» يا «ترقيمه» مي‌گويند. مطابق با آداب نسخه‌نويسي، كاتبان از ابتدا تا انتهاي كتاب، همه مطالب را از روي نسخه (نسخه‌اي كه از روي آن رونويسي مي‌شد) با حفظ رعايت امانت، استنساخ مي‌كردند و پس از اتمام متن كتاب، عبارت پاياني نسخه را مخصوص خود مي‌دانستند