علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٦

صورت عربى آورده شود؛ به‌عنوان مثال اگر (الف و لام) دارد، بدون (الف و لام) نوشته نشود؛

ü بيان عنوان يقيني: محقق به عنوانى كه براى كتاب انتخاب مى‌كند بايد يقين داشته باشد و بداند نام اين كتاب درواقع همين عنوان است. پس اگر كمترين احتمالى درباره درست‌نبودن عنوان انتخاب شده دارد، بايد تذکّر دهد. بهترين راه براى يقين به عنوان كتاب، مراجعه به مقدمه مؤلف است. زيرا اغلب مؤلفان در مقدمه كتاب خود، نام اثر را مي‌آورند. به نام‌هايى كه در عطف يا شيرازه كتاب يا صفحه اول نسخه نوشته شده است، نبايد اعتماد کرد. اعتماد فهرست‌نگاران به اين نوشته‌ها موجب ايجاد اشكالات و اشتباهات فراوان در فهرست‌ها شده است؛

ü انتخاب نام براي كتاب‌هاى مجهول‌العنوان: كتاب‌هايى كه نام آن‌ها بر فهرست‌نگار روشن نشده، خودِ فهرست‌نگار، اسمى براى كتاب انتخاب مى‌كند. اسم‌هايى كه در اين موارد انتخاب مى‌شوند اغلب كلّى و با اشاره به موضوع كتاب يا لغت آن است. به‌عنوان نمونه مى‌نويسد: رساله‌اى در فقه شيعى، رساله‌اى در نحو و... . اشكالى كه در فهرست‌هاي نسخه‌هاى خطى به‌چشم مى‌خورد، اين است كه فهرست‌نگاران براى عنوان‌هايى كه خود انتخاب مى‌کنند، هيچ علامت و رمزى قرار نداده‌اند؛ ازاين‌رو خواننده نمى‌داند چه عنوانى يقينى و از مولف است و چه عنوانى را فهرست‌نگار انتخاب كرده است. براى جلوگيرى از اين اشتباه، قراردادن عنوان انتخابى داخل كروشه، مى‌تواند كمك خوبى براى خوانندگان و تمايز بين عنوان‌هاى يقينى و انتخابى باشد.[٥٤]

١/٢. مؤلف

دومين گزينه مهم بعد از عنوان كتاب در نسخه‌هاى خطى، تشخيص مؤلف كتاب است. اطلاعات مؤلف شامل نام، لقب، كنيه، نام پدر و اجداد، شهرت و گاه چندين نام مشهور، بيان مذهب فقهي و كلامي برحسب ضرورت، تاريخ تولد و وفات، حوادث خاص در زندگي، استادان، اجازات، تأليفات معروف و ناشناخته وي مي‌شود. نام مؤلف گاهي ازطرف خودش ثبت شده و گاهي شاگرد، راوي يا سرگذشت‌نگار، آن را معين مي‌کند.

[٥٤]. برخى مؤلفان براى كتاب خود عنوانى انتخاب نکرده‌اند. فهرست اين‌گونه كتاب‌ها با دشوارى‌هاى زيادى مواجه بوده و در هر فهرست، نامى براى آن ذكر شده، و همين امر موجب مخفى ماندن نسخه‌هاى آن گرديده است. برخى مؤلفان نيز براى كتاب‌هاى خود چند نام انتخاب مي‌کردند كه همين امر نيز موجب ناهماهنگى در فهرست اين‌گونه كتاب‌ها گرديده است. فهرست‌نگار بايد به اين موارد نيز توجّه وافي داشته باشد.