علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٨

ثَلاَثَةِ أَيام فِي الْحَجِّ وَسَبْعَة إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذلِكَ لِمَن لَمْ يكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوْا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ[٣٥]

و براى خدا حج و عمره را به پايان رسانيد و اگر [به علت موانعى] بازداشته شديد آنچه از قربانى ميسر است [قربانى كنيد] و تا قربانى به قربانگاه نرسيده سر خود را متراشيد و هركس از شما بيمار باشد يا در سر ناراحتي داشته باشد [و ناچار شود در احرام سر بتراشد] به كفاره [آن بايد] روزه‌اى بدارد يا صدقه‌اى دهد يا قرباني بكند و چون ايمنى يافتيد پس هركس از [اعمال] عمره به حج پرداخت [بايد] آنچه از قربانى ميسر است [قربانى كند] و آن‌کس كه [قربانى] نيافت [بايد] در هنگام حج سه روز روزه [بدارد] و چون برگشتيد هفت [روز ديگر روزه بداريد] اين ده [روز] تمام است اين [حج تمتع] براى كسى است كه اهل مسجدالحرام [مكه] نباشد و از خدا بترسيد و بدانيد كه خدا سخت‌کيفر است. 

بحث کفاره در اين آيه همانند احکام مختلف محاربه در آيه ٣٣ سوره مائده است. مرحوم کليني در كتاب الحج[٣٦] ذيل اين آيه روايتى را با سند ضعيف گزارش کرده اما شيخ طوسي اين روايت را با سند صحيح[٣٧] روايت مي‌کند.[٣٨]

رَوَى مُوسَى بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّه(ع) قَالَ: مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ(صل) عَلَى كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ الْأَنْصَارِي وَ الْقَمْلُ يتَنَاثَرُ مِنْ رَأْسِهِ فَقَالَ أَ تُؤْذِيكَ‌ هَوَامُّكَ‌[٣٩] قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيةُ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ‌ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّه(صل) فَحَلَقَ رَأْسَهُ وَ جَعَلَ عَلَيهِ الصِّيامَ ثَلَاثَةَ أَيامٍ وَ الصَّدَقَةَ عَلَى سِتَّةِ مَسَاكِينَ لِكُلِّ مِسْكِينٍ مُدَّانِ وَ النُّسُكُ شَاةٌ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ

[٣٥]. بقره، آيه ١٩٦.

[٣٦]. الکافي، ج٨، ص٤٣٨.

[٣٧]. تهذيب الاحکام، ج٥، ص٣٣٣.

[٣٨]. به‌طورِمعمول متن روايات الکافي به دليل اضبط‌بودن بر الفقيه و تهذيب مقدم مي‌شود اما در مواردي مانند اين مورد که سند الکافي ضعيف و داراي ارسال است، روايت صحيح السند تهذيب يا الفقيه مقدم مي‌شود، البته براساس مبناى بزرگانى مانند: شيخ انصارى و امام خمينى؟رحهما؟ که مراسيل اصحاب اجماع را حجت مي‌دانند، سند کليني نيز صحيح خواهد بود چراکه ارسال سند الکافي پس از حريز است که وي از اصحاب اجماع محسوب مي‌شود. اگر اين سند را صحيح اصطلاحى ندانيم حكم صحيحه را دارد چون فقيهان، مراسيل اصحاب اجماع را در حكم صحيح مي‌دانند.

[٣٩]. «هوامّ» جمع هامّه به معناى اذيت‌شدن توسّط حيوانى كه زود كشته نمي‌شود؛ شپش هم جزء حيواناتى است كه خيلى دير مي‌ميرد.