علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٣

لا تَكتبُوا عنّي شيئاً غيرَ القرآن فَمَن كَتَبَ عَنّي شيئاً غيرَ القرآن فَلْيمْحُهُ[١٦]

غير از قرآن چيزي از من ننويسيد و هركس چيزي غير از قرآن از من نوشته آن را نابود كند.

جريان ممنوعيت تدوين حديث بر اين استدلال تاکيد داشت که مبادا همانند اقوام گذشته، سخن پيامبر(صل) با کتاب آسماني آميخته شود. اين استدلال و شبيه به آن[١٧] از سوي حکومت مطرح و مورد قبول توده مردم قرار گرفت. پاسخ به اين ادعاها روشن است اما براساس مَثل معروف «الناس على دين ملوكهم» دليل اين اقبال عمومي روشن مي‌شود. اميرالمؤمنين(ع) نيز مي‌فرمايند:

النَّاسُ بِأُمَرَائِهِمْ أَشْبَهُ‌ مِنْهُمْ‌ بِآبَائِهِمْ[١٨]

مردم به حاکمانشان شبيه‌تر هستند تا به پدران و اجدادشان

کلام امام(ع) به‌درستي اين جريان را موشکافي کرده و شايد ارتزاق بيشتر مردم از بيت‌المال به‌ويژه در دوران خليفه دوم، شباهت مردم به فرمانروايان را افزون کرده بود. ازاين‌رو همراه با حکومت شعار «حسبنا كتاب الله» سردادند که بعدها دست‌مايه قرآن‌بسندگان نيز شد.

درمقابل نظريه منع تدوين، برخي از محققان شيعه و سني معاصر[١٩] بر اين نکته اصرار دارند كه حتي در دوره منع نيز سنّت تدوين شده است. بنابراين مي‌توان گفت که شعار حكومت ممنوعيت تدوين بوده اما گاهى در گوشه‌وكنار و محافل خصوصي به‌ويژه توسط وابستگان به اهل‌بيت(عهم)، حديث نگارش و ذخيره شده است. با پذيرش نظريه ممنوعيت رسمي تدوين حديث، مي‌توان مدعي شد که شبهه به‌وجودآمده براي ابوحيان اندلسى و ديگران مانند مستشرقان، درباره حديث اهل‌سنّت صحت دارد.[٢٠] در «موسوعة کلمات الرسول الاعظم»[٢١]

[١٦]. صحيح مسلم، ج١٨، ص١٢٩؛ مسند احمد، ج٣، ص٥٦.

[١٧]. ر.ک: تاريخ حديث، ص١٨١.

[١٨]. تحف العقول، ص٢٠٨.

[١٩]. مانند: حسيني جلالى در کتاب تدوين السنّة الشريفة؛ مهدوي‌راد در کتاب تدوين الحديث عند الشيعة الامامية و بکر بن عبدالله ابوزيد در کتاب معرفة النسخ و الصحف الحديثيه.

[٢٠]. استاد حسيني جلالى از مرحوم رضوى صاحب انتشارات النجاح خاطره‌اي را نقل مي‌کند كه مربوط به حدود ٧٠ سال پيش است.  يك شعبه انتشارات ايشان در عراق و يكى هم در مصر قرار داشت که وسائل الشيعه و مستدرك را با هم چاپ مي‌کند و در زمان جمال عبدالناصر به اساتيد مصر عرضه مي‌کند. مرحوم رضوي نقل مي‌کند: وقتى چند جلد از وسايل الشيعه و مستدرك را كه چاپ كرده بودم در الازهر به امين الخولى تحويل دادم. (امين الخولي شخصيت بسيار مشهور ارزشمندي بوده که همسر عايشه بنت الشاطى صاحب كتاب التفسير البيانى للقرآن است. اين زوج در عرصه علمي اهل‌سنّت بسيار شناخته‌شده و مطرح‌اند). امين‌الخولى پس از چند روز مطالعه كتاب به من گفت: حديث رسول‌الله بنصوصه عندكم و بمعناه عندنا يعنى نصّ احاديث پيامبر دست شماست اما معنايش دست ماست.

[٢١]. اين مجموعه، سخناني را كه در متون شيعي از پيامبر(صل) نقل شده گردآوري و براساس ساختار مخاطب‌محور تنظيم شده است. بيشتر مطالب اين مجموعه را سيد موسي ابراهيمي جمع‌آوري کرده و گروه حديث پژوهشكده باقرالعلوم(ع) به تكميل، اصلاح، بازنگري، افزودن منابع، تطبيق با مصادر اصلي، عنوان‌گذاري، دسته‌بندي مطالب و کتاب‌ها و نمايه‌گذاري آن پرداخته است.