نوشتار حاضر متفاوت است؛[١] زیرا اولاً شیوه مؤلف، توصیفی _ گزارشی بوده و تنها به موضوع نقد حدیث پرداخته است و ثانیاً به کتاب معالم المدرستین توجه شایانی نکرده و فاقد رویكرد روش شناختی است. گفتنی است مباحث این پژوهه در دو بخش سامان یافته است؛ در بخش اول، مبانی و آرای حدیثی علامه عسکری در محورهایی چون: تاریخ حدیث، نقد و وضع حدیث، دانش رجال و آسیب شناسی جوامع حدیثی مورد بررسی قرار گرفته است و در بخش دوم، با رویكردی اكتشافی _ تحلیلی، حدیث پژوهی علامه عسكری روش‌شناسی شده است.

الف) مبانی و آرای حدیثی[٢] علامه عسکری

یکی از مسائل مهم و شایان توجه در مطالعات حدیثی، آشنایی با مبانی و آرای حدیث پژوهان معاصر است. موضوعی که به دلیل تأثیر آن در یافته‌های نوین حدیثی توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده و تحقیقات فراوانی در باره آن سامان یافته است.[٣] در این میان، علامه عسکری به دلیل مبنا گرایی و روشمندی مطالعات حدیثی‌اش جایگاه برجسته‌ای دارد و این نكته‌ای است که با مطالعه آثار گونه گون وی به دست خواهد آمد؛ بویژه در کتاب معالم المدرستین که موضوع آن بررسی مبانی دو مکتب اهل بیت: و خلفا در مسائل مهم شریعت و مقایسه آنها با یکدیگر است و طبیعتاً لازمه چنین رویکردی تکیه بر مبانی مشخص و استوار علمی است.

تاریخ حدیث

تاریخِ هر حادثه و پدیده، از چگونگی وقوع آن پدیده خبر می‌دهد و به شناسنامه‌ای می‌ماند که آیندگان را از هویّت و چند و چون آن با خبر می‌سازد. حدیث و روایت نیز حقیقتی زمان‌دار و تاریخ بردار است که باید در تاریخش مطالعه کرد و با تاریخش شناخت، چرا که هر حدیث از پس نیازی و در پاسخِ پرسشی و در مقام تبیین حادثه‌ای صادر شده است که دانستنش لازم و ضروری است.[٤] از این رو، یکی از موضوعاتی
که علامه عسکری در مطالعات حدیثی خود بدان اهتمام می‌ورزید، «تاریخ حدیث» است که در آن سیرِ تولد، رشد و تحول‌های پدید آمده بر حدیث مورد مطالعه قرار

[١]. همان، ش٣٩٩.

[٢]. تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، ص٧٣٧.

[٣]. علل الشرایع، ج١، ص١٢٧؛ معانی الاخبار، ص٥٢؛ عیون اخبار الرضا، ج٢، ص٤٥.

[٤]. سوره قیامة، آیه١٣.