مهم، شهر کوفه معرفی شده است،[١] نیز می‌دانیم که که در برهه‌ای از تاریخ بین این دو شهر (قم و کوفه) منازعاتی وجود داشته و در این زمان غالیان و دروغپردازان از بافتن هر یاوه‌ای ابا نداشتند و در برابر اکثر روایاتی که در فضیلت قم آمده است، می‌توان روایتی برای کوفه یافت. این‌ها همه بدبینی به این نوع روایات را تشدید می‌کند؛ در این حال، چگونه از نسبت دادن این سخنان به ائمه معصوم٧ واهمه‌ای نداشته باشیم.

٤. و عن علی بن عیسی، عن علی بن محمد الربیع، عن صفوان بن یحیی بیاع السابری قال: كنت یوماً عند أبی الحسن٧ فجری ذكر قم و أهله و میلهم إلی المهدی٧ فترحم علیهم و قال: رضی الله عنهم. ثم قال: إن للجنة ثمانیة أبواب و واحد منها لأهل قم، و هم خیار شیعتنا من بین سائر البلاد، خمر الله تعالی ولایتنا فی طینتهم.[٢]

بررسی سند روایت

١) علی بن عیسی و علی بن محمد الربیع مشترک‌اند.[٣]

٢) سند این روایت با هیچ کدام از طرق این راویان (علی بن عیسی، علی بن محمد الربیع، صفوان بن یحیی بیاع سابری) انطباق ندارد. بنا بر این، این طریق غریب است و چنین طریقی تنها در بحار الانوار یافت شد. و او نیز این روایت را چونان روایات گذشته از تاریخ قم گرفته است.

بررسی متن روایت

١) در باره درهای بهشت، در روایات، اوصاف متعددی وجود دارد؛ برخی آن را به تعداد اعمال نیک مثل روزه، نماز، وضو یا مراتب عرفانی صبر، رضا، شکر، ...[٤] و برخی آن را بر طبق اصناف مختلف صالحان، انبیا، شهدا، صدیقان، ..[٥] شناسایی می‌کنند. در این بین، روایات محدودی وجود دارد که آن را طبق شهرها تقسیم بندی کرده‌اند؛ قمی‌ها، قزوینی‌ها، همدانی‌ها، اهوازی‌ها، [٦]....

٢) این روایت با روایت دیگری که سه در از درهای بهشت را از آن قمی‌ها

[١]. مرجئه فرقه‌ای از خوارج است که بعد از حکومت حضرت علی٧ به وجود آمدند (الملل و النحل، ج١، ص١٣٩).

[٢]. راهنمای قم، به نقل از ذکر اخبار دار الایمان قم، ص٦٠.

[٣]. این روایت را با روایت ذیل که می‌گوید پیامبر در شب معراج از بیت المقدس باز می‌گشت و... مقایسه کنید. به نظر شما آیا امکان ندارد روایت مذکور در مقابل این روایت ساخته شده باشد؟ لَقَدْ صَلی فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ رَسُولُ اللهِ٦ حَیْثُ انْطَلَقَ بِهِ جَبْرَئِیلُ علی الْبُرَاقِ، فَلَمَّا انْتَهی بِهِ إِلی وَادِی السَّلَامِ، وَ هُوَ ظَهْرُ الْکُوفَةِ، وَ هُوَ یُرِیدُ بَیْتَ الْمَقْدِسِ قَالَ لَهُ: یَا مُحَمَّدُ! هَذَا مَسْجِدُ أَبِیکَ آدَمَ٧ وَ مُصَلی الْأَنْبِیَاءِ، فَانْزِلْ، فَصَلِّ فِیهِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللهِ، فَصَلی ثُمَّ انْطَلَقَ بِهِ إِلی بَیْتِ الْمَقْدِسِ، فَصَلی، ثُمَّ إِنَّ جَبْرَئِیلَ٧ عَرَجَ بِهِ إِلی السَّمَاءِ (بحار الانوار، ج١٨، ص٣٨٤).

[٤]. این نام کوهی در اطراف قم است و در خطبه‌ای دیگر، امام رضا٧ فرمود: نعم الموضع، ورادهار.

[٥]. بحار الانوار، ج٥٧، ص٢١١.

[٦]. این روایت می‌گوید: سید حسنی به شهر قم حمله می‌کند و با مردم قم می‌جنگد و عده‌ای از آنها را قتل عام می‌کند.