از علی بن حنظله روایت می‌کند و مروی عنه(استاد) و ابن سنان است _ با روایات مطرح
از محمد بن مروان در مسأله عمود نور ناسازگار است و یکی انگاشتن این دو نمی‌تواند صحیح باشد.[١]

بنا بر شواهد یاد شده، تنها گزینه در باره «محمد بن مروان» _ که روایات عمود نور را نقل کرده _ گزینه «محمد بن مروان ذهلی بصری» است که مرحوم خویی او را ثقه شمرده‌اند.[٢]

یونس بن ظبیان

مرحوم خویی حاصل روایتی را که در ذم یونس بن ظبیان از سوی ابن قولویه نقل
شده، خبث و سوء عقیدۀ یونس می‌داند[٣] و شواهدی بر تضعیف و رد وثاقت وی بیان می‌کند.[٤] ولی از سوی دیگر، شواهدی بر وثاقت وی آورده است؛ مانند کلمات ابن شهر آشوب _ که تصریح بر وثاقت وی دارد _ و از جمله این که وی در سند کامل الزیارات و تفسیر القمی ذکر گردیده و ابن قولویه و قمی آنها را توثیق نموده‌اند. به نظر می‌رسد مرحوم خویی وجه جمعی میان این تعارض نیافته؛ هر چند مبنای اولیه ایشان وثاقت راویانی است که در کتب کامل الزیارات و تفسیر القمی وجود دارند.

مرحوم کشی از محمد بن مسعود عیاشی نقل می‌کند: یونس بن ظبیان متهم به غلو است.[٥] پاسخ این سؤال که چرا وی را غالی نخوانده، بلکه فقط اتهام غلو را مطرح نموده، از جمله‌ای که در ادامه این مطلب آمده و مناسب با بحث عمود نور است، می‌توان به دست آورد. عیاشی می‌نویسد:

عبدالله بن محمد بن خالد طیالسی گفت که حسن بن علی الوشاء احادیث یونس را برای ما نقل می‌نمود تا این که می‌خواست حدیث العمود را برای ما از قول یونس بازگو کند، ولی به ما گفت این حدیث را از من نقل کنید تا آن را برایتان روایت کنم، سپس آن را روایت نمود.[٦]

گونه برخورد حسن بن علی الوشاء _ که از اصحاب امام رضا٧ است و در باره او گفته شده از وجوه طایفه شیعه و عینی از عیون آن است -[٧] با روایت عمود نور از یونس بن ظبیان، بیانگر این نکته است که حسن بن علی روایت عمود را متفاوت

[١]. همان، ج٢٦، ص٣١٨؛ و ر.ک: همان، ج٢٧، ص١٢٩.

[٢]. همان، ج١٢، ص١٥٨.

[٣]. همان، ج٣٩، ص ٢٦٩.

[٤]. المقنعه، ص١٠٩.

[٥]. معجم ‌رجال‌الحدیث، ج١٧، ص٢١٨.

[٦]. همان، ج١٧، ص٢٢٠.

[٧]. همان، ص٢٢٠و٢٢١.