در بررسی تاریخی و سیر کلی مسأله عمود نور مطابق اسناد و طرق احادیث عمود نور چنین استفاده می‌شود که این مسأله در زمان امام باقر٧ مطرح شده و اوج گسترش آن در زمان امام صادق٧ بوده است؛ با این حال روایات دلالت دارند که مسأله عمود نور، چیستی آن و فهم دقیقش در محافل شیعی و در ذهن اصحاب ائمه: مسأله‌ای نو و در حال جای گرفتن بوده و در زمان امام رضا٧ بوده که به روشنی تبیین گردیده است، به گونه‌ای که تبیین صریح امام رضا٧ از حقیقت عمود نور، راویان بزرگی همانند ابن فضال و محمد بن عیسی و یونس بن عبدالرحمن و به تبع آن، جامعه شیعی را از سرگشتی نسبت به تبیین آن، بیرون کشیده است. عبارت «لاتزال تجیء بالحدیث الحق»[٢] در روایت محمد بن عیسی بن عبید، بیان‌گر وجود روایات مبهم و مجمل و حتی جعلی در این حوزه است؛ به گونه‌ای که این امر زمینه برای بدفهمی و اشتباه را حتی میان بزرگان از اصحاب ائمه: فراهم نموده است.

نکته دیگری که در روایات عمود نور جلوه‌گر است، روایت شدن این مسأله از سوی برخی از بزرگان فقهی از اصحاب ائمه: است. فضیل بن یسار با سه روایت در مورد مسأله عمود نور _ که دو روایت آن از امام باقر٧[٣] و یک روایت بدون نام امام است[٤]_ از جمله افرادی است که توصیف به فقاهت شده است. علامه حلی پس از توثیق و تجلیل از وی از قول کشی می‌نویسد:

او از کسانی است که اجماع بر تصدیق او شده و از بزرگان پذیرفته شده در دانش فقه است.[٥]

کشی در ذیل عنوان «فی تسمیة الفقهاء من أصحاب أبی جعفر و أبی عبد الله :»، می‌نویسد:

اجماع صورت گرفته بر تصدیق و افقهیت شش نفر از اصحاب امام باقر و امام صادق٨ و از جمله آنها فضیل بن یسار را نام می‌برد.[٦]

همچنین رفتار حسن بن علی بن فضال در روایت صحیح السند محمد بن عیسی بن عبید، نسبت به گزارش یونس بن عبدالرحمن از امام رضا٧ نمایانگر دغدغه فکری

[١]. العده، ج١، ص١٥١.

[٢]. ر.ک: الکافی، ج١، ص ٣٨٨، ح ٦ و ٧.

[٣]. رجال‌النجاشی، ص٣٠٩؛ رجال‌الطوسی، ص١٤٣.

[٤]. رجال‌النجاشی، ص٤١٢.

[٥]. رجال‌الطوسی، ص٣٤٣.

[٦]. رجال‌ابن‌داود، ص٥٢١.