علامه عسکری هم‌سخن با محدثان عامه بر این باور بود که سنت پیامبر٦ تا پایان قرن اول هجری تدوین نگردید،[١] اما پیروان مكتب اهل‌بیت: فعالیت‌های زیادی را در انتشار احادیث نبوی انجام داده بودند.[٢] به عقیده ایشان، با آن که زمزمه‌های مخالفت با نگارش حدیث در آخرین ساعات حیات پیامبر شکل گرفت، اما آغاز این مخالفت به مدت‌ها پیش از وفات پیامبر باز می‌گشت.[٣] این در حالی است که به اعتقاد بعضی از محققان، دوران خلافت ابوبکر آغاز منع تدوین حدیث بوده است.[٤] البته باید افزود كه سیاست منع تدوین سنت در حیات پیامبر٦ نیز به صورت غیر مستقیم دنبال می‌گردید و شماری از مخالفان نگارش حدیث آشکارا مخالفت خود را با كتابت احادیث نبوی ابراز می‌داشتند.[٥] از این رو، به نظر می‌رسد كه شکل‌گیری و آغاز این جریان را باید در دوران حیات پیامبر٦ جست و جو کرد. علامه عسکری، بر خلاف برخی از نواندیشان اهل سنت _ که نهی خلفا از کتابت حدیث را مقطعی و محدود به حوزه «كتابت» حدیث شمرده‌اند-[٦] این مخالفت را عام و ناظر به نقل و «روایت» حدیث نیز می‌دانست.[٧]

نقش خلفا در نشر اسرائیلیات

از نگاه علامه عسکری، سیاست خلفا در منع کتابت حدیث، دقیقاً همراه و همگام
با سیاست نشر اسرائیلیات بود و آنان به همان شدتی که از نشر احادیث پیامبر٦ جلوگیری می‌کردند، به افرادی چون «تمیم داری» و «کعب احبار» میدان دادند که هر چه می‌خواهند بگویند:

عمر در هر هفته یك ساعت سخنرانی پیش از نماز جمعه را در مسجد پیغمبر٦ به تمیم داری اختصاص داد که عثمان در دوران خلافتش این مدت را به دو ساعت و در دو روز هفته افزایش داد! و کعب احبار نیز مرجع علمی خلفایی چون عمر، عثمان و معاویه بود که از او در باره مبدأ آفرینش و رویدادهای قیامت و حتی تفسیر قرآن سؤال می‌كردند.[٨]

[١]. اسباب اختلاف الحدیث، ص٥٤٤.

[٢]. معانی الاخبار، ص٢٥٩.

[٣]. الکافی، ج‌٩، ص٢٤٧.

[٤] استادیار دانشگاه تهران (پردیس قم). [email protected]

[٥] دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه قرآن و حدیث.

[٦]. عبد الله بن سبا، یکصد و پنجاه صحابی ساختگی، نقش عایشه در تاریخ اسلام و القرآن الکریم و روایات المدرستین از جمله آثاری است که انعکاس دهنده آرا و نظریات علامه عسکری در عرصه حدیث پژوهی است.

[٧]. ر.ک: علامه عسکری پژوهشگر حدیث.

[٨]. مقصود از «مبنا»، اصول و پایه‌ها‌ی فکری است که علامه عسکری مطالعات حدیثی خود را بر آن بنا نهاده و بر اساس آنها به نقد و تحلیل احادیث پرداخته است و منظور از «رأی»، دیدگاه و نظریات خاص ایشان در حوزه دانش‌ها‌ی حدیثی است که ریشه در اصول و مبانی علمی ایشان دارد.