مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٥ - انتقاد

استخلاف به دست میآورد. ارزشی که آیه استضعاف ارائه میدهد، یعنی دفع ظلم از مظلوم و به عبارت دیگر حمایت خداوند از مظلومان، جزئی است از ارزشهایی که آیه استخلاف ارائه میدهد.

و اما قسمت دومِ بحث درباره آیه استضعاف: حقیقت این است که آیه استضعاف به هیچ وجه در صدد بیان اصل کلی نیست و در نتیجه نه بستر تاریخ را توضیح میدهد و نه درباره مکانیسم تاریخی اشارهای دارد و نه پیروزی نهایی تاریخ را از آنِ مستضعفان از آن جهت که مستضعفاند میداند. این اشتباه که فرض شده این آیه یک اصل کلی را بیان میکند از آنجا پیدا شده که این آیه را که مرتبط و پیوسته به آیه قبل و آیه بعد است از آنها جدا کرده و «الذین» را (الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا) مفید عموم و استغراق گرفتهاند و آنگاه از آن، اصلی استنباط کردهاند که با اصل مستفاد از آیه استخلاف معارض در میآید. اینک مجموع سه آیه:

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِیعاً یسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ یذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ یسْتَحْیی نِساءَهُمْ إِنَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدِینَ. وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ. وَ نُمَکنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ نُرِی فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما کانُوا یحْذَرُونَ [١].

این سه آیه به یکدیگر مرتبطند و مجموعاً یک مطلب را بیان میکنند. معنی مرتبط سه آیه این است:

فرعون در زمین برتریجویی کرد و مردم زمین را فرقه فرقه کرد. گروهی از آنان را ذلیل و ضعیف میساخت. پسران آنها را سر میبرید و (تنها) دخترانشان را باقی میگذاشت. او از مفسدان بود. و حال آنکه ما اراده میکردیم که بر همان استضعافشدگان از ناحیه فرعون منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان قرار دهیم و آنان را در زمین مستقر سازیم و به دست آنان به فرعون و (وزیرش) هامان آن را نشان دهیم که از آن حذر میکردند.