امتی ذوق و ذائقه ادراکی خاص دارد؛ بسا کارها که در دیده امتی زیبا و در دیده امتی دیگر نازیباست؛ جوّ اجتماعی امت است که ذائقه ادراکی افراد خود را اینچنین میسازد.

در سوره غافر آیه ٥ میفرماید:

وَ هَمَّتْ کلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیأْخُذُوهُ وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ لِیدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَکیفَ کانَ عِقابِ.

و هر امتی آهنگ پیامبر خویش کردند که او را بگیرند و به باطل با او جدل کردند تا حق را به این وسیله بشکنند؛ و چون چنین کردند من آنها را گرفتم؛ پس چگونه بود عقاب من؟

در این آیه سخن از یک تصمیم و اراده ناشایسته اجتماعی است. سخن از تصمیمی اجتماعی برای معارضه بیهوده با حق است و سخن در این است که کیفر چنین آهنگ و تصمیم اجتماعی، عذاب عمومی و اجتماعی است.

در قرآن کریم احیاناً مواردی دیده میشود که کار یک فرد از افراد یک اجتماع به همه آن اجتماع نسبت داده میشود و یا کار یک نسل به نسلهای بعدی نسبت داده میشود [١] و این در مواردی است که مردمی دارای یک تفکر اجتماعی و یک اراده اجتماعی و به اصطلاح دارای یک روح جمعی میباشند. مثلًا در داستان قوم ثمود عمل پی کردن شتر صالح را که ناشی از یک فرد بود به همه آن قوم نسبت میدهد:

فَعَقَرُوها (آن قوم آن شتر را پی کردند)، همه قوم را به عنوان مرتکب جرم میشمارد همچنان که همه آنها را مستحق مجازات برای آن عمل میداند و میگوید: فَدَمْدَمَ عَلَیهِمْ رَبُّهُمْ [٢].

[١]. مانند آیه ٧٩ از سوره بقره: فَوَیلٌ لِلَّذینَ یکتُبونَ الْکتابَ بِأیدیهِمْ ثُمَّ یقولونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِیشْتَروابِهِ ثَمَناً قَلیلًا فَوَیلٌ لَهُمْ مِمّا کتَبَتْ ایدیهِمْ وَ وَیلٌ لَهُمْ مِمّا یکسِبونَ، و همچنین آیه ١١٢ از سوره آلعمران: ضُرِبَتْ عَلَیهِمُ الذِّلَّةُ أینَما ثُقِفوا إلّابِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النّاسِ وَ باؤُا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَیهِمُ الْمَسْکنَةُ ذلِک بِأنَّهُمْ کانوا یکفُرونَ بایاتِ اللَّهِ وَ یقْتُلونَ الْأنْبِیاءَ بِغَیرِ حَقٍّ ذلِک بِما عَصَوْا وَ کانوا یعْتَدونَ.[٢]. شمس/ ١٤.