مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤١ - ج از نظر ایدئولوژی

امت نظر اسلام را درباره هر موضوعی کشف نمایند. علمای اسلام هیچ موضوعی را به عنوان اینکه بلاتکلیف است تلقی نمیکنند.

٢. اجتهادپذیری: کلیات اسلامی به گونهای تنظیم شده است که اجتهادپذیر است. اجتهاد یعنی کشف و تطبیق اصول کلی و ثابت بر موارد جزئی و متغیر. علاوه بر نحوه تنظیم کلیات اسلامی که خاصیت اجتهادپذیری به آنها داده است، قرار گرفتن عقل در شمار منابع اسلامی کار اجتهاد حقیقی را آسان کرده است.

٣. سَماحت و سهولت: اسلام به تعبیر رسول اکرم «شریعت سَمحه سَهله» [١]

است. در این شریعت به حکم اینکه «سهله» است تکالیف دست و پاگیر و شاقّ و حَرَجآمیز وضع نشده است:

ما جَعَلَ عَلَیکمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ [١].

خدا در دین تنگنایی قرار نداده است.

و به حکم اینکه «سمحه» (با گذشت) است، هرجا که انجام تکلیفی توأم با مضیقه و در تنگنا واقع شدن گردد، آن تکلیف ملغی میشود.

٤. زندگیگرایی: اسلام یک دین زندگیگراست نه زندگیگریز، لهذا با «رهبانیت» به شدت مبارزه کرده است:

لا رَهْبانِیةَ فِی الْاسْلامِ [٢].

در اسلام رهبانیت نیست.

در جامعههای کهن همیشه یکی از دو چیز وجود داشت: یا آخرتگرایی و

---

[١]. بُعِثْتُ عَلَی الشَّریعَةِ السَّمْحَةِ السَّهْلَةِ. این حدیث با این تعبیر معروف است، ولی من یادم نیست که بهعین این تعبیر در جایی دیده باشم. در کافی (ج ٥/ ص ٤٩٤) چنین آمده است: لَمْ یرْسِلْنِی اللَّهُ بِالرَّهْبانِیةِ وَلکنْ بَعَثَنی بِالْحَنیفیةِ السَّهْلَةِ السَّمْحَةِ. در جامع الصغیر (از کتب اهل تسنن) نقل از تاریخ خطیب، و در کنوز الحقایق (از کتب اهل تسنن) نقل از ترمذی چنین آمده: بُعِثْتُ عَلَی الْحَنیفیةِ السَّمْحَةِ.[٢]. حج/ ٧٨.[٣]. نهایه ابن اثیر، ج ٢/ ص ٢٨٠.