انتظار بشر از دين - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٦٢ - دين و نيازهاى عقلانى و احساسى

پذيرش اختياري آن معارف و فضايل، به سوي کمال حرکت مي کند؛ بر خلاف برخي موجودات که بدون علل و عوامل ظاهري به سوي کمال سير مي کنند.

توضيح؛ در اصطلاح حکيمان، موجود به نحو عام چهار قسم است: موجود ناقص، مستکفي، تام و فوق تمام. قسم سوم و چهارم که نقصي ندارند و بالتبع، نيازي به استکمال نخواهند داشت، از بحث کنوني خارجند؛ امّا آن ها که مبتلا به نقصند و در صراط تکاملند، همان قسم اوّل و دومند. قسم دوم، خودش بر دو قسم است ؛ برخي مي توانند بدون علل و عوامل بيروني کامل شوند که «مستکفي» نام دارند و به عبارت ديگر، اين گونه موجودات خود کفايند و مي توانند خود را کامل کنند؛ بر خلاف قسم اوّل که هم نقص دارند و هم توان تأمين نياز خود را ندارند؛ مانند گياهان و حيوانات که خودکفا نيستند و اين قسم از موجودات، بدون معلّم و مربّي بيروني نمي توانند به کمال خود دست يابند.

انسان نيز از موجودات ناقص است ( قسم اوّل) که به تنهايي نمي تواند علوم و معارفي را که فاقد آن هاست تحصيل کند و به معلّم و مزّکي بيروني احتياج دارد تا به او تعليم داده، او را تزکيه کند: و يزکّيهم و يعلّمهم الکتاب و الحکمة. ١ در واقع، چنين انساني که «خليفة الله» و «انسان کامل» است، دين را به عنوان هديه الهي از سوي خدا سبحان دريافت مي کند و به جامعه بشري ابلاغ مي نمايد تا از همان راهي که خدا وي را به کمال رسانده، او نيز جامعه بشري را به کمال برساند.

رابطه انسان کامل با ديگر انسان ها، طبق اين اصل کلي است که حضرت اميرالمؤمنين فرمود: ¦«فإنّا صنائع ربّنا و الناس بعدُ صنائع لنا»¦؛ ٢ ما پرورش يافته و ساخته پروردگار خويش هستيم و مردم، پرورش يافته و تربيت شده مايند؛ يعني