انتظار بشر از دين - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٧٥ - انواع ارتباطات انسان

او، قلمرو انتظار بشر از دين نيز معلوم مي شود؛ دين بايد به همه امور ياد شده، توجه کند و نيازهاي انسان را تامين و روابط او را تنظيم نمايد و انسان نيز بايد خواسته هاي صادقانه خود را از دين طلب کند، نه خواسته هاي باطل و کاذب را؛ گرچه نهايت انتظار و تمنّي انسانِ سالکِ صالح، لقاء الله و غايت مُنا و آمال او خداوند است، ليکن دين بايد انتظارات صادق ديگر انسان را نيز تامين کند تا او بتواند با توجه به آن انتظارات به هدف نهايي و اشتياق غايي خود نايل شود.

راز خلقت شيطان

با توجه به بحث انتظار بشر از دين و اين که خدا جز خير و رحمت را براي انسان نمي خواهد، ممکن است سؤالي طرح شود و آن اينکه اگر خداي سبحان، مزکّي و معلّم و مربي انسان است و دين را براي هدايت بشر به سوي کمال فروفرستاده است، چرا شيطان را آفريده که زمينه ضلالت انسان را فراهم کند؟ چرا موجود شرّ را خلق کرده و چرا گناه و گناه کار را آفريده است؟ خلاصه اگر خداوند انسان را با محبت و معرفت آفريد تا وي عالِم عادل شود، چرا اين همه رهزن در برابر او قرار داده است؟

اين سؤال، يک جواب اجمالي دارد و يک جواب تفضيلي؛ جواب اجمالي اين است که خدا اين امور را قرار داد تا انسان عالم و عادل شود و به بيان ديگر، فلسفه خلقت شيطان و وجود شرور، عالِم و عادل شدن انسان است.

اگر انسان ها، موجودي تک بعدي نظير فرشته ها بودند که هر يک داراي مقام معلومي بودند: و ما منّا إلاّ له مقامٌ معلوم ١ و اهل شهوت و غضب نبودند که خدا را معصيت کنند: لا يعصون الله ما أمرهم و يفعلون ما يؤمرون ٢ از حدّ خاص خود