انتظار بشر از دين - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٧٢ - همّت در توليد و قناعت در مصرف

٥ ـ ميانه روي در کار

در هر امري، افراط و تفريط بد است و اسلام در همه زمينه ها اعتدال و ميانه روي را توصيه مي کند و نيز امت اسلام، امتي معتدل است: وکذلک جعلناکم أُمة وسطاً لتکونوا شهداء علي النّاس؛ ١ ما شما را امّـت متوسط و ميانه قرار داديم تا شاهد و اُسوه ديگران باشيد. مسلمانان، نه مانند گروهي اند که فقط جانب روح را تقويت مي کنند و رهبانيـت و رها ساختن کمالات جسمي را فرا مي خوانند و نه مانند گروهي که جانب جسم را مي گيرند و جز زندگي دنيا و زخارف آن چيزي طلب نمي کنند؛ بلکه امّت ميانه اند تا گواه بر مردم باشند.

در کار نيز کارگر بايد حدّ اعتدال رعايت کند؛ هم از سستي و بيکاري دوري بجويد و هم از تلاش افراطي و بي ثمر بپرهيزد. حرص و فعاليت مستمر که انسان را از استراحت و عبادت باز مي دارد، ناپسند و زيان بار است.

بايد توجه داشت که کسب روزي، تنها در گرو کار فراوان و تلاش زايد نيست، بلکه اراده و حکم حکيمانه و عادلانه خداوند به تقدير روزي معين نيز در اين امر سهيم است؛ چنان که رسول اکرم صلي الله عليه و اله و سلّم مي فرمايد: اي مردم! روزي تقسيم شده است؛ هيچ کس به فراتر از آنچه براي او مقدّر شده، نخواهد رسيد؛ پس طلب را نيکو سازيد (به دنبال کسب حلال برويد): ¦«أيها النّاس إنّ الرزق مقسوم، لن يعدو امرء ما قُسم له فأجملوا الطلب»¦. ٢

البته تقدير الهي با تدبيري بشري مرتبط است؛ يعني تقدير خداوند بر اين است که اگر کسي مدبّرانه و مقتصدانه کوشش نمايد، سهم خاص خود را دريافت مي کند و اگر از تدبير و اقتصاد بي بهره باشد، از آن مهم نيز محروم مي گردد.