انتظار بشر از دين - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٩٩ - كارآمدى عقل در استنباط احكام

اُخروي را در پي خواهد داشت.

همچنين طبق حکم عقل، لازم است که مسؤول تأمين سلامت امت و ملت، آخرين داده هاي علمي را براي درمان بيماري، بررسي و رسيدگي و تحقيق نموده، از آن ها استفاده کند. نيز تجهيزات پزشکي را تهيه و آن ها را براي سلامت جامعه به کار گيرد. بنابراين، عقل فقط در فقه و اخلاق مصطلح، منبع اثباتي دين نيست؛ بلکه در بخش هاي دانش نيز حجت ديني است که بايد از آن استفاده کرد.

دليل اجتهادي و دليل فقاهي

دليلي که در استنباط به کار مي آيد، دو قسم است:

١ ـ دليل اجتهادي؛ يعني دليلي مانند کتاب يا سنت يا اجماع که مستقيماً بر حکمي دلالت مي کند؛ مانند آيات حُرّمت عليکم الميتة؛ ١ و أحلّ الله البيع و حرّم الرّبا؛ ٢ و لا يغتب بعضکم بعضاً؛ ٣قل للمؤمنين يغضّوا من أبصارهم ٤ که به ترتيب، بر تحريم ميته و حليت بيع و حرمت ربا و حرمت غيبت و حرمت نگاه به نامحرم دلالت دارند. در اين گونه موارد، مستقيماً حکم موضوعات در کتاب يا سنّت بيان شده است.

٢ ـ دليل فقاهتي؛ يعني اگر انسان در جايي در مورد حکمي جست وجو کرد و بعد از فحص و اجتهاد کامل، دليل براي حکم يافت نشد، براءت جاري مي شود؛ البته خود قرآن، حکم و تکليف اين موارد را نيز مشخص کرده،مي فرمايد: و ما کنّا معذِّبين حتي نبعث رسولاً ٥ در واقع، قرآن، هم تکليف احکام اوّلي را روشن کرده