همچنين اگر فرد يا جامعه اي راهبانه فقط درون طبيعت و باطن دنيا را ببينند و از نگرش طبيعي و نگاه دنيايي محروم باشند، از نيرنگ خدمت گزاران سياسي غافلند و از آهنگ نهنگان اقتصادي، ساهي و نائم؛ طبق بيان اميرالمؤمنين عليه السّلام: ¦«و من نام لم ينم عنه»¦؛ ١ هر کس بخوابد، هرگز مورد خواب و غفلت دشمن غدّار و بيدار نخواهد بود؛ بلکه در حال خواب او به وي حمله مي شود.

بنابراين، بايد دنيا و مظاهر طبيعت را با دو چشم درون بين و برون نگر نگاه کرد و نگرش «اَعـْوَر» يا «اَعـْمي»، همانند نگاه «اَحـْوَل» واقع بينانه نيست؛ حال آن که اقتدار ملّي، هماره با نگرش واقع بينانه همراه است.

در فرهنگ علي بن ابي طالب عليه السّلام که همان فرهنگ قرآن و عترت است، اگر فرد يا جامعه اي درون نگر نباشد و از باطن مواهب طبيعي با خبر نگردد و از درون مشاغل دنيايي آگاه نشود و از پشت پرده سِمَت هاي سياسي و حکومتي مطلّع نباشد، چنين شخص يا گروهي کور است؛ زيرا چيزي که موجود است و آثار فراواني دارد و آگاهي از آن، هم ممکن و هم لازم است و تحصيل ابزار درک آن نيز مقدور مي باشد، اگر چنين چيزي موردِ ديد وي قرار نگيرد، معلوم مي شود که آن شخص يا گروه، نابيناست و بايد به فکر درمان باصره درون بين باشد و اقدام کند.

جهان بيني جامع و معرفت شناسي کامل، در تمام شؤون انساني، تأثير به سزايي دارند و در ادبيات وي نيز مؤثر است؛ مثلاً واژه «بينا» و «نابينا»، براي کسي که هستي را منحصر در قلمرو طبيعت مي داند و معرفت شناسي او حسّي است و اثبات يا ابطال پذيري عقلي و قلبي را باور ندارد، معناي محدودي دارد و براي کسي که جهان بيني و هستي شناسي و نيز معرفت شناسي او جامع و کامل است، معناي وسيع تري دارد؛ «نابينا» در لغتِ انسانِ حسّ گرا، به کسي گفته مي شود که مظاهر

١. نهج البلاغه، نامه ٦٢.