مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٦٦ - حجيت خبر واحد از ديدگاه كتاب و سنت و اجماع و عقل

كم فاسق بنبا فتبينوا ان تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على ما فعلتم نادمين]( . ترجمه[ : ( اى مسلمانان اگر فاسقى براى شما خبرى آورد , بررسى كنيد ! مبادا برخورد كنيد با قومى به جهالت و نادانى , و از كرده خود پشيمان و نادم شويد]( . اصوليين با تمسك به مفهوم اين آيه مى گويند خبر واحد حجيت دارد . زيرا خدا فرموده است اگر فاسقى خبر آورد بررسى كنيد , و مفهوم مخالفش اين است كه اگر عادل خبر آورد , بررسى لازم نيست و بايد قبول كرد .

استدلال فوق در كتب اصول فقه مورد نقد و بررسى عميقانه قرار گرفته , ايراداتى نسبت به آن مطرح گرديده , و متقابلا از سوى دانشمندان پاسخ داده شده است . مهم ترين ايرادى كه به استدلال مزبور وارد شده , ايرادى است كه در فرائد الاصول شيخ مرتضى انصارى آمده است مبنى بر اين كه : مفهوم اتخاذ شده در استدلال , مفهوم وصف است نه مفهوم شرط . زيرا مفهوم شرط در اين جمله[ : ( اگر فاسق براى شما خبر آورد , بايد تفحص كنيد]( اين نيست كه اگر عادل خبر آورد تفحص لازم نيست , بلكه مفهوم جمله شرطيه مزبور اين است كه : اگر فاسق خبر نياورد , تفحص لازم نيست , و خبر نياوردن فاسق به معناى خبر آوردن عادل نيست . و به عبارت ديگر , آيه شريفه مشتمل است بر يك قضيه شرطى كه از نظر منطقى داراى دو بخش شرط و جزا و يا مقدم و تالى است كه عبارتند از : شرط ان جاء كم فاسق بنبا . اگر فاسق براى شما خبر آورد جزا : فتبينوا لازم است تفحص كنيد