مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٢٠ - مقدمه شرعى و عقلى ، واجب نفسى و غيرى ، مقدمات مفوته موضوع نزاع ، ثمره نزاع )

حاضر بحث مقدمه واجب است يعنى مقدمه وجود , نه مقدمه وجوب .

مقدمه داخلى و مقدمه خارجى هرگاه واجب مركب از چند جزء باشد انجام آن واجب متوقف است بر انجام و تحقق تمامى اجزاء , پس رابطه اجزاء با واجب رابطه مقدمى است و در اصطلاح اجزاء را مقدمه داخلى مى گويند . مانند ركوع , سجود و قيام نسبت به نماز . در برابر مقدمه داخلى , مقدمه خارجى قرار دارد كه جزء واجب نيست بلكه خارج از واجب , و خود داراى وجود مستقل است . مانند طى مسافت نسبت به انجام فريضه حج . در اينجا بحث در مورد قسمت دوم است , يعنى مقدمه خارجى , زيرا در مورد مقدمه داخلى ترديدى نيست كه حكم شارع پس از صدور بر كليه اجزاء واجب شمول دارد . مضافا به اينكه گروه زيادى از علماى اصول بطور كلى مقدمات داخلى را از اقسام مقدمه محسوب نمى دارند [١] .

مقدمه شرعى و مقدمه عقلى مقدمه شرعى آن است كه واجب شرعى بدون آن انجام پذير نيست ولى ملازمه و ارتباط بين مقدمه و ذى المقدمه عقلا استنباط نمى شود بلكه شارع مقدس به موجب ادله شرعيه آن را اعلام و مقرر مى دارد . مانند طهارت و نماز , كه در اين فرض طهارت از مقدمات شرعيه نماز , و براى صحيح انجام دادن اين فريضه , واجب شرعى است ولى بين اين دو , ملازمه عقلى استنباط نمى شود يعنى اگر حكم شرعى بر لزوم طهارت وجود نمى داشت , عقل ممكن بود مستقلا وجوب آن را احراز نكند . به همين جهت بعضى از محافل ظاهرا مذهبى كه اخيرا خواسته اند براى