مباحثي از اصول فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١١٠ - موضع معتدلانه مجتهدين اماميه در مورد عقل

شيعه به عنوان عقل شهرت دارد , ابوزهره از دانشمندان و استادان معاصر حقوق در كتابش بنام الامام الصادق در صفحه ٤٨٢ مى نويسد[ : ( برادران اماميه براى عقل منزلتى بزرگ قائلند]( .

نظرگاه اهل سنت در مورد عقل علماى عامه بطور كلى عقل را به عنوان منبع مستقل قبول ندارند و آن را تحت عناوين استحسان و مصالح مرسله و قياس مورد بحث قرار مى دهند .

در كلمات معدود افرادى از علماى عامه ديده مى شود كه دليل عقل را همانند شيعه به عنوان چهارمين اصل به شمار آورده اند ولى در مقام بيان و تعريف معلوم مى گردد كه منظورشان از عقل نه يك اصل مستقل است , آنگونه كه اماميه ملحوظ مى كند , به طورى كه همواره بتوان در سطح گسترده و وسيع از آن بهره مند شد , بلكه به عنوان دليل و مستند استحكام اصولى همچون برائت و يا استصحاب محسوب نموده اند . غزالى در زمره اين گونه افراد بوده كه در كتاب خود در اين خصوص بحث نموده است [١] .

جالب توجه اينكه در ميان كلمات علماى اماميه نيز همين خلط گاهى به چشم مى خورد . چنانچه در كتاب حدائق الناضره تاليف شيخ يوسف بحرانى چنين بحثى مطرح شده است [٢] .

موضع معتدلانه مجتهدين اماميه در مورد عقل : مجتهدين اماميه در مورد استفاده از عقل و استناد به آن در استنباط احكام شرعيه , در طول