حج در آینه عرفان - حسین انصاریان - الصفحة ١٠٧ - دورنمايي از حقيقت عبادات

رواني كه در نتيجه عوامل مختلفي از قبيل مرگ عزيزان يا انجام كارهاي وحشت زا به انسان روي آور مي شود نمي بيني كه اعضاي بدن نيز متأثر شده و قطعه گوشت ميان پهلو و كتف به لرزه مي آيد.

و به عبارت ديگر : عكس العمل خود را به صورت رعشه دست و پا يا پريدگي رنگ رخسار و غيره نشان مي دهد.

بنابراين، همان طور كه قبلاً اشاره گرديد، مقصود از وضع و تشريع عبادات اين است كه انسان به آن وسيله مدارج كمال را قدم به قدم پيموده و به صفات ملكوتي آراسته شود، آنچه مسلم است اين كه صورت ظاهري هر عبادتي نقش و اثر مطلوبي در روح ايجاد كرده به موازات عبادات عضوي و اعمال جوارحي، آثار بسيار نيكويي در تنوير و اصلاحات نفسي از خود بجاي مي گذارد.

چنان كه با حواس خود درك مي كنيم، طهارت ظاهري در پاكي و روشني نفس تأثير دارد، مثلاً هنگامي كه به وضو مي پردازيم و به وسيله اين عمل به طهارت ظاهري مي پردازيم، در خاتمه اين عمل عبادي يك نوع حالت صفا و انبساط در روان خود احساس مي كنيم كه اين حالت قبل از انجام وضو در ما نبود و علت آن همان طور كه اشاره گرديد، ارتباط و پيوند ميان روان و تن است و گرنه ظاهر بدن از عالم محسوس است و روح نظر به اصل فطرتش، از عالم ملكوت است و موقعيت آن در اين بدن مانند كسي است كه از موطن اصلي خويش دور گشته و غريب افتاده باشد، بنابراين هم چنان كه از معارف نفسي آثاري به بدن فرود مي آيد از اعمال جوارحي هم انواري به سوي روح بالا مي رود.

حج، اين عمل عظيم اسلامي و عبادي آنچه را كه ساير عبادات در