انعطاف‌پذيرى كه از خصلتهاى اصلى امر سياسى است باعث مى‌شود بگوييم قواعد فقه سياسى كارآمد نباشد؟! به نظر من در جايگاه خودش مى‌تواند كارآمد باشد. مقصود من اين است كه ما بين امر ثابت و امر متغير بايد پيوند برقرار كنيم، گريزى از اين نيست يعنى شريعت يك امر ثابت و در برگيرنده يك اصول ثابت است. اين اصول ثابت شرعى را چگونه مى‌توان در زندگى متغير جريان داد و پيوندى بين اين دو برقرار كرد. يكى از مكانيزمها و ساز و كارها همين قواعد فقه سياسى است. اين قواعد آن اصول و ارزشهاى دينى را به زندگى متغير روز مره نزديك كرده است. اين قواعد حد وسط و به همين دليل از سويى نيازمند استنباط بوده و با روش اجتهادى بايد به دست آيند و از سويى هم چون ناظر به سياست و امر سياسى مى باشند تا زمانى كه امر سياسى آن خصوصيت و ويژگيهاى خودش را داشته باشد آن قواعد هم در جايگاه خودش قرار دارند. اگر تغييرى در آن امر سياسى پيدا شد همانند تغيير در موضوع، حكم هم تغيير پيدا مى‌كند و قواعد هم بايد قواعد ديگرى بشود. بنابراين به تبع تغيير در زندگى سياسى و موضوعات سياسى اين قواعد هم ممكن است تغيير پيدا بكند و بنابراين همان ساز و كارى كه شما در بحث حكم و موضوع دنبال مى‌كنيد همان بحث در رابطه با قواعد و موضوعات فقه سياسى هم وجود دارد.

سوال: دو سؤال ديگر از جناب آقاى شريعتى داشتند.