در مورد سؤال دوم هم ما گفتيم كه فقيه حكم را مشخص مى‌كند البته بعضى وقتها به حكم تصريح نمى‌كند و قاعده‌اى را براى مشخص شدن حكم دهها مسأله مى‌گويد، علاوه بر اين كه بحثمان از قواعد فقه سياسى، قواعد صرفاً سياسى نيست؛ قواعدى كه كاربرد سياسى دارند ممكن است قاعده ذاتاً سياسى نباشد اما كاربرد سياسى داشته باشد. به نظر من اين قواعد بيشتر در شبهات موضوعيه استفاده دارد و تتبعى در اين كه آيا در شبهات حكميه هم مى‌توانيم آن ها را اعمال كنيم يا خير، نداشتهام.

\* خيلى تشكر مى‌كنم از حوصله همه عزيزان و فرهيختگان و دانش پژوهان و محققان كه صبر و حوصله كرديد مباحث را شنيديد و انتقادات و يا پرسشهايى داشتيد. اين مباحث سرآغاز مباحث بسيار زيادترى است در حوزه‌هاى فقه سياسى كه تازه شروع شده و شكل گرفته است و ان شاء الله اين تحقيقاتى كه انجام شده و در نوع خودش هم بسيار تازه و بديع و قابل ستايش است بيشتر پيگيرى بشود و اساتيد ديگرى به آن بپردازند تا در نهايت خروجى اينها پربار شدن درخت فقه و به صورت خاص فقه سياسى باشد.

از جناب آقاى شريعتى مجدد تشكر مى‌كنم كه بحثشان را خوب ارائه كردند و همچنين از جناب آقاى دكتر ميراحمدى كه نكات بسيار ارزشمندى فرمودند. ان شاءالله كه موفق باشيد، شما را به خدا مى‌سپارم.