در معنای «أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، روایاتی نقل شده؛ همان‌طور که در قرآن کریم هم در بکارگیری عقل در امور دین و دنیا و درباره فهم و بصیرت نسبت به آیات الهی، و درباره خوف از مبدأ و معاد، آیاتی ذکر شده که ما در اینجا، ابتدا به نقل روایات، و پس از آن، به ذکر برخی از آن آیات می‌پردازیم. نخست: روایات‌

١. در روایاتی از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله درباره قوله عزّ و جلّ: «أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، به کیفیت عمل از لحاظ بکار بردن عقل و بصیرت و خوف از خدا در عمل، تأکید شده: «اتمکم عقلا، و اشدکم خوفا، و احسنکم فیما امر اللّه به و نهی عنه نظرا، و ان کان اقلکم تطوعا.» [١]
٢. در روایتی از امام صادق علیه السّلام، درباره قوله عز و جلّ: «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، بر کیفیت عمل از لحاظ صحت عمل توأم با خشیت از خدا، نیّت صادقانه و خلوص در عمل تأکید شده: «لیس یعنی اکثرکم عملا، و لکن اصوبکم عملا، و انما الاصابة خشیة اللّه و النیة الصادقه. [ثم قال:] الابقاء علی العمل حتی یخلص، اشد من العمل، و العمل، الخالص الذی لا ترید ان یحمدک علیه احد الا اللّه عز و جلّ، و النیة افضل من العمل، الا و ان النیة هی العمل. ثم [تلا قوله:]" قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ"؛ یعنی علی نیته.» [٢]
٣. در روایتی از امام رضا علیه السّلام درباره قوله عز و جلّ: «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، ایشان غرض از آزمایش الهی را، انجام تکلیف در قالب طاعت و عبادت، بیان فرموده: «و امّا قوله عز و جلّ:" لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا"؛ فانه عز و جلّ خلق خلقه لیبلوکم بتکلیف طاعته و عبادته، لا علی سبیل الامتحان و التجربه؛ لانه لم یزل علیما بکل شی‌ء.» [٣]

دوّم: آیات‌

الف- در بکارگیری عقل در امور دین و در دنیا فرموده:

آنان که دین را و ندا به نماز را بازیچه و مسخره می‌گیرند، گروهی هستند که اهل خرد

[١]. تفسیر نمونه، ج ٢٤. ترجمه این حدیث در بحث: «حسن سلوک در تفاسیر» گذشت.
[٢]. برهان، ص ١١٣٢. ترجمه حدیث در بحث پیشین گذشت.
[٣]. نور الثقلین، ج ٥، ص ٣٨٠، حدیث ١٤. ترجمه حدیث در بحث قبل گذشت.