فرهنگ قرآن - امامی، عبد‌النبی - الصفحة ٢١٨ - ٣ انفاق در تفاسیر

ذوی الارحام، اهل و غیر آن بذل و نشر نماید، مانند: انتشار معالم دینی، دفع شبهات مخالفان مضل، بیان فضایل و کمالات آنان و سایر آنچه بر شأن و جلالشان دلالت دارد، چنین کاری تأویل به انفاق است. [١] ٣. انفاق در تفاسیر

در تبیان و مجمع البیان در تفسیر قوله: «کَالَّذِی یُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ»، [٢] فرموده‌اند: این آیه مثلی است برای عمل منافق و منّان جمیعا. پس هردوی آنان وقتی کاری را انجام می‌دهند، این کار برای غیر رضای خدا و یا غیر آنچه بدان مامورند، است و یا این‌که انفاق آنان مقارن با منّت‌گذاری و اذیّت کردن باشد، هیچ‌کدام از آن دو مستحق پاداش نیک نخواهند بود. فی قوله: «کَالَّذِی یُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ»، هم مؤمن و هم کافر در آن داخل‌اند، وقتی انفاق را برای ریا و تظاهر خرج نمایند (چنان‌که) «وَ لا یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ»، صفتی است خاصّ کافر. [٣]
قوله تعالی: «یُنْفِقُ کَیْفَ یَشاءُ» [٤] را چنین معنا کرده‌اند: به هرکس از بندگانش بخواهد عطا کند و از هرکه از آنان بخواهد، امتناع ورزد؛ زیرا که او صاحب فضل است و بر حسب آنچه مصلحت اقتضا می‌نماید، عمل کند. [٥]
فی قوله: «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْداً مَمْلُوکاً لا یَقْدِرُ عَلی شَیْ‌ءٍ وَ مَنْ رَزَقْناهُ مِنَّا رِزْقاً حَسَناً فَهُوَ یُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْراً هَلْ یَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ»، [٦] هم شیخ طوسی فرموده:
آیا این دو در خلق برابرند، وقتی یکی از آن دو در حالی که مالک است، قادر بر انفاق باشد، و دیگری در حالی که عاجز است، توانایی و قدرت بر انفاق نداشته باشد؟ این دو مساوی نیستند. پس چگونه میان آن سنگی که نه تحرّکی دارد و نه تعقّلی، با خدای

---

[١]. مقدمه برهان، ص ٢١٣.
[٢]. بقره/ ٢٦٤.
[٣]. تبیان، ج ٢، ص ٣٦- مجمع البیان، ج ٢، ص ٣٧٦.
[٤]. مائده/ ٦٤.
[٥]. تبیان، ج ٣، ص ٥٦٩- مجمع البیان، ج ٣، ص ٢٢٠.
[٦]. نحل/ ٧٥.